рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рд╣ाрд░्рдбрд╡ेрдпрд░: рдПрдХ рд╡्рдпाрдкрдХ рдЕрдз्рдпрдпрди рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢िрдХा
Toppers Adda | Computer Notes in Hindi for SSC CGL, SSC CHSL, RRB, Banking, Railway, UP Police, UPSSSC PET, UPPCS, RO/ARO, Junior Assistant, Lekhpal, CTET, UPTET, DSSSB, NIELIT, CUET, BPSC, KVS, NVS, UPSC, CCC, O Level and competitive exams.
ЁЯМ┐ Hardware Architecture Mind-Map (рдкूрд░ा рдЯॉрдкिрдХ рдПрдХ рдирдЬ़рд░ рдоें)
1. рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рд╣ाрд░्рдбрд╡ेрдпрд░: рдПрдХ рдкрд░िрдЪрдп (Hardware Core Philosophy)
рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рд╕िрд╕्рдЯрдо рдХे рд╡े рд╕рднी рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рднौрддिрдХ (Physical) рдФрд░ рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрдиिрдХ рднाрдЧ рдЬिрди्рд╣ें рд╣рдо рдЕрдкрдиी рдЖँрдЦों рд╕े рджेрдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдФрд░ рд╣ाрдеों рд╕े рдЫू (Touch) рд╕рдХрддे рд╣ैं, рд╣ाрд░्рдбрд╡ेрдпрд░ рдХрд╣рд▓ाрддे рд╣ैं। рдпрджि рд╣ाрд░्рдбрд╡ेрдпрд░ рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рдХा рднौрддिрдХ 'рд╢рд░ीрд░' (Body) рд╣ै, рддो рд╕ॉрдл्рдЯрд╡ेрдпрд░ рдЙрд╕рдХी рдЕрджृрд╢्рдп 'рдЖрдд्рдоा' (Soul) рд╣ै।
рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рд╣ाрд░्рдбрд╡ेрдпрд░ рдоूрд▓ рд░ूрдк рд╕े 4 рдоुрдЦ्рдп рддрдХрдиीрдХी рдЪрд░рдгों рдоें рдЖрдкрд╕ рдоें рдоिрд▓рдХрд░ рдХाрд░्рдп рдХрд░рддा рд╣ै:
(Keyboard, Mouse)
(Monitor, Printer)
ЁЯТ╗ CPU Internal Hardware Logic Simulator (рдХंрдЯ्рд░ोрд▓ рдпूрдиिрдЯ рдХाрд░्рдпрдк्рд░рдгाрд▓ी рд╕िрдоुрд▓ेрдЯрд░)
рдиीрдЪे рдмрдЯрди рджрдмाрдХрд░ рд▓ाрдЗрд╡ рджेрдЦें рдХि рдХैрд╕े рдХंрдЯ्рд░ोрд▓ рдпूрдиिрдЯ (CU) рдиिрд░्рджेрд╢ों рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдХे ALU рдХो рдЧрдгिрддीрдп рдХाрд░्рдп рд╕ौंрдкрддा рд╣ै рдФрд░ рд╕िрд╕्рдЯрдо рдмрд╕ (Buses) рдкрд░ рдбेрдЯा рдл्рд▓ो рдХрд░рддा рд╣ै:
2. рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рд╣ाрд░्рдбрд╡ेрдпрд░ рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдШрдЯрдХ (Main Components)
рдХाрд░्рдпрдк्рд░рдгाрд▓ी рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЖंрддрд░िрдХ рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рд╣ाрд░्рдбрд╡ेрдпрд░ рдХो рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдкांрдЪ рдоुрдЦ्рдп рдЗрдХाрдЗрдпों рдоें рд╡рд░्рдЧीрдХृрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै:
| рд╣ाрд░्рдбрд╡ेрдпрд░ рдЗрдХाрдИ (Unit) | рдШрдЯрдХ рдЙрдкрдХрд░рдг (Devices) | рддрдХрдиीрдХी рд╡िрд╡рд░рдг рдПрд╡ं рдХाрд░्рдп (Functional Description) |
|---|---|---|
| рдЗрдирдкुрдЯ рдпूрдиिрдЯ (IU) | рдХीрдмोрд░्рдб, рдоाрдЙрд╕, рд╕्рдХैрдирд░, рдУрд╕ीрдЖрд░, рдУрдПрдордЖрд░, рдПрдордЖрдИрд╕ीрдЖрд░ | рдмाрд╣рд░ी рдоाрдирд╡ीрдп рдиिрд░्рджेрд╢ों рдФрд░ рдбेрдЯा рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рдХे рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рдХे рд╕рдордЭрдиे рдпोрдЧ्рдп рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдмाрдЗрдирд░ी рдХोрдб (0 рдФрд░ 1) рдоें рдмрджрд▓рдиा। |
| рдоेрдоोрд░ी рдпूрдиिрдЯ (MU) | рд░ैрдо (RAM), рд░ॉрдо (ROM), рдХैрд╢ рдоेрдоोрд░ी, рд╣ाрд░्рдб рдбिрд╕्рдХ (HDD) | рдбेрдЯा, рдк्рд░ोрдЧ्рд░ाрдоों рдХे рдиिрд░्рджेрд╢ों рдФрд░ рдк्рд░ोрд╕ेрд╕िंрдЧ рдХे рджौрд░ाрди рдЙрдд्рдкрди्рди рдордз्рдпрд╡рд░्рддी (Intermediate) рдкрд░िрдгाрдоों рдХो рд╕рд╣ेрдЬрдиा। |
| рдХंрдЯ्рд░ोрд▓ рдпूрдиिрдЯ (CU) | рд╕ीрдкीрдпू рдХा рдЖंрддрд░िрдХ рдХेंрдЯ्рд░ोрд▓ рд╕рд░्рдХिрдЯ рдЧ्рд░िрдб | рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рдХे рд╕рднी рдЖंрддрд░िрдХ рдХाрд░्рдпों рдФрд░ рд╣ाрд░्рдбрд╡ेрдпрд░ рдЙрдкрдХрд░рдгों рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рд╡ рд╕рдорди्рд╡िрдд рдХрд░рдиा। рдЗрд╕े 'рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рдХा рдк्рд░рдмंрдзрдХ' (Manager) рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। |
| рдЕрд░्рдердоैрдЯिрдХ рд▓ॉрдЬिрдХ рдпूрдиिрдЯ (ALU) | рд╕ीрдкीрдпू рдХा рдХोрд░ рдЧрдгрдиा рд▓ॉрдЬिрдХ рдм्рд▓ॉрдХ | рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЧрдгрдиाрдПं рдХрд░рдиा। рдЗрд╕рдХे рджो рднाрдЧ рд╣ोрддे рд╣ैं: 1. Arithmetic Section (рдЬोрдб़, рдШрдЯाрд╡, рдЧुрдгा, рднाрдЧ) 2. Logic Section (рддुрд▓рдиा рдХрд░рдиा, рдЬैрд╕े рдЫोрдЯा, рдмрдб़ा, рдмрд░ाрдмрд░)। |
| рдЖрдЙрдЯрдкुрдЯ рдпूрдиिрдЯ (OU) | рдоॉрдиिрдЯрд░, рдк्рд░िंрдЯрд░, рдк्рд▓ॉрдЯрд░, рдСрдбिрдпो рд╕्рдкीрдХрд░ | рд╕ीрдкीрдпू рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рд╕ंрд╕ाрдзिрдд рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдмाрдЗрдирд░ी рдкрд░िрдгाрдоों рдХो рдЗंрд╕ाрдиी рднाрд╖ा рдпा рд╕рдордЭрдиे рдпोрдЧ्рдп рдк्рд░ाрд░ूрдк (рд╕ॉрдл्рдЯрдХॉрдкी/рд╣ाрд░्рдбрдХॉрдкी) рдоें рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рдХрд░рдиा। |
3. рдЖंрддрд░िрдХ рд╣ाрд░्рдбрд╡ेрдпрд░ рдФрд░ рдорджрд░рдмोрд░्рдб (Internal Hardware & Motherboard)
рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рдХैрдмिрдиेрдЯ (CPU Box) рдХे рднीрддрд░ рдоौрдЬूрдж рдоुрдЦ्рдп рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрдиिрдХ рд╕рд░्рдХिрдЯ рдмोрд░्рдб рдХो рдорджрд░рдмोрд░्рдб (Motherboard) рдпा 'рдоेрди рдмोрд░्рдб' рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдкрд░ рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдЕрддि-рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ाрд░्рдбрд╡ेрдпрд░ рдХंрдкोрдиेंрдЯ्рд╕ рд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ोрддे рд╣ैं:
- рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдк्рд░ोрд╕ेрд╕рд░ рд╕ॉрдХेрдЯ: рдЬрд╣ां рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рдХा рдоुрдЦ्рдп рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдпाрдиी рд╕ीрдкीрдпू рдЪिрдк (рдЬैрд╕े Intel Core, AMD Ryzen) рд▓рдЧाрдИ рдЬाрддी рд╣ै।
- рд░ैрдо рд╕्рд▓ॉрдЯ्рд╕ (RAM Slots): рдоुрдЦ्рдп рдоेрдоोрд░ी рдЪिрдк्рд╕ рдХो рдорджрд░рдмोрд░्рдб рд╕े рдЬोрдб़рдиे рдХे рд▓िрдП рдмрдиे рд╡рд░्рдЯिрдХрд▓ рд╕्рд▓ॉрдЯ्рд╕।
- рдПрдХ्рд╕рдкेंрд╢рди рд╕्рд▓ॉрдЯ्рд╕ (PCI / PCIe): рдмाрд╣рд░ी рдЧ्рд░ाрдлिрдХ्рд╕ рдХाрд░्рдб, рд╕ाрдЙंрдб рдХाрд░्рдб рдпा рдиेрдЯрд╡рд░्рдХ рдХाрд░्рдб рдХो рдорджрд░рдмोрд░्рдб рд╕े рдХрдиेрдХ्рдЯ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП।
- рдЪिрдкрд╕ेрдЯ (Chipset): рдорджрд░рдмोрд░्рдб рдкрд░ рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрдиिрдХ рдХंрдкोрдиेंрдЯ्рд╕ рдХा рд╡рд╣ рд╕рдоूрд╣ рдЬो рд╕ीрдкीрдпू, рд░ैрдо рдФрд░ рдмाрд╣рд░ी рдЙрдкрдХрд░рдгों рдХे рдмीрдЪ рдбेрдЯा рдл्рд▓ो рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
4. рд╡िрд╢ेрд╖ рд╣ाрд░्рдбрд╡ेрдпрд░ рд╢рдм्рджाрд╡рд▓ी рдПрд╡ं рдЕрд╡рдзाрд░рдгाрдПं
рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдХे рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рд╕े рдХुрдЫ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ाрд░्рдбрд╡ेрдпрд░ рдЕрд╡рдзाрд░рдгाрдПं рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд╣ैं:
ЁЯУМ рд░рдЬिрд╕्рдЯрд░्рд╕ (Registers): рдпे рд╕ीрдкीрдпू (CPU) рдХे рднीрддрд░ рд╣ी рд╕्рдеिрдд рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдЙрдЪ्рдЪ рдЧрддि рд╡ाрд▓े рдмрд╣ुрдд рдЫोрдЯे рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрдиिрдХ рд╕्рдЯोрд░ेрдЬ рд▓ोрдХेрд╢ंрд╕ рд╣ोрддे рд╣ैं, рдЬो рдк्рд░ोрд╕ेрд╕िंрдЧ рдХे рджौрд░ाрди рдХेंрдЯ рдиिрд░्рджेрд╢ों рдХो рдиैрдиो-рд╕ेрдХंрдб рдХे рд▓िрдП рд╣ोрд▓्рдб рдХрд░рддे рд╣ैं। рдпे рд╕рдмрд╕े рддेрдЬ рд╣ोрддे рд╣ैं।
ЁЯУМ рдЗंрдЯीрдЧ्рд░ेрдЯेрдб рд╕рд░्рдХिрдЯ (IC Chip): рдПрдХ рдЫोрдЯी рд╕ी рд╕िрд▓िрдХॉрди (Silicon) рдЕрд░्рдзрдЪाрд▓рдХ рдзाрддु рдХी рдкрдЯ्рдЯी, рдЬिрд╕ рдкрд░ рд▓ाрдЦों рдЯ्рд░ांрдЬिрд╕्рдЯрд░, рдХैрдкेрд╕िрдЯрд░ рдФрд░ рд░рдЬिрд╕्рдЯрд░्рд╕ рдХो рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрдиिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдПрдХ рд╕ाрде рд╕्рдеाрдкिрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдЖрд╡िрд╖्рдХाрд░ рдЬैрдХ рдХिрд▓्рдмी рдФрд░ рд░ॉрдмрд░्рдЯ рдиोрдпрд╕ рдиे рдХिрдпा рдеा।
ЁЯУМ SMPS (Switch Mode Power Supply): рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рдХैрдмिрдиेрдЯ рдХे рднीрддрд░ рд▓рдЧा рд╡рд╣ рд╣ाрд░्рдбрд╡ेрдпрд░ рдкाрд╡рд░ рдмॉрдХ्рд╕ рдЬो рдмाрд╣рд░ी рдПрд╕ी (AC) рдХрд░ंрдЯ рдХो рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рдХे рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрдиिрдХ рдкाрд░्рдЯ्рд╕ рдХे рдпोрдЧ्рдп рдХрдо рд╡ोрд▓्рдЯेрдЬ рд╡ाрд▓े рдбीрд╕ी (DC) рдХрд░ंрдЯ рдоें рдмрджрд▓рддा рд╣ै।
ЁЯУМ рдмाрдпोрд╕ рдЪिрдк (BIOS Chip): рдорджрд░рдмोрд░्рдб рдкрд░ рд▓рдЧी рд╡рд╣ рдиॉрди-рд╡ोрд▓ाрдЯाрдЗрд▓ рд░ॉрдо (ROM) рдЪिрдк рдЬिрд╕рдоें рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рдХो рдСрди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдк्рд░ाрдердоिрдХ рдиिрд░्рджेрд╢ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рд╣рддे рд╣ैं। рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рдЪाрд▓ू рд╣ोрддे рд╣ी рдпрд╣ POST (Power On Self Test) рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдЪрд▓ाрддी рд╣ै।
Quick Revision Flashcards
рдХाрд░्рдб рдкрд░ рдХ्рд▓िрдХ рдХрд░рдХे рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ рджेрдЦें।
6. рдЕрдн्рдпाрд╕ рдк्рд░рд╢्рдиोрдд्рддрд░ी (Practice Quiz)
Q1. рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рдХे рдЙрд╕ рдЖंрддрд░िрдХ рд╕рд░्рдХिрдЯ рднाрдЧ рдХो рдХ्рдпा рдХрд╣рддे рд╣ैं рдЬो рд╕рднी рдХाрд░्рдпों рдХो рд╕рдорди्рд╡िрдд рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ 'рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рдХा рдк्рд░рдмंрдзрдХ' рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै?
Q2. рд╕ीрдкीрдпू (CPU) рдХे рднीрддрд░ рд╕्рдеिрдд рд╕рдмрд╕े рддीрд╡्рд░ рдЧрддि рд╡ाрд▓ी рд▓рдШु рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрдиिрдХ рд╕्рдЯोрд░ेрдЬ рдЗрдХाрдИ рдХा рддрдХрдиीрдХी рдиाрдо рдХ्рдпा рд╣ै?
Q3. рдорджрд░рдмोрд░्рдб рдХे рд╕рдоाрдиांрддрд░ рддाрд░ों рдХा рд╡рд╣ рд╕рдоूрд╣ рдЬो рд╕ीрдкीрдпू рдФрд░ рдоेрдоोрд░ी рдХे рдмीрдЪ рдбेрдЯा рдХो рдЯ्рд░ैрд╡рд▓ рдХрд░ाрддा рд╣ै, рдХ्рдпा рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै?
рд╡िрд╕्рддृрдд рддैрдпाрд░ी рдФрд░ рдл्рд░ी рдоॉрдХ рдЯेрд╕्рдЯ рдХे рд▓िрдП рд╣рдоाрд░ी рдРрдк рджेрдЦें: Toppers Adda App
