เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคนाเคฐ्เคกเคตेเคฏเคฐ: เคเค เคต्เคฏाเคชเค เค เคง्เคฏเคฏเคจ เคฎाเคฐ्เคเคฆเคฐ्เคถिเคा
Toppers Adda | Computer Notes in Hindi for SSC CGL, SSC CHSL, RRB, Banking, , Railway, UP Police, UPSSSC PET,UPPCS, RO/ARO,Junior Assistant, Lekhpal, CTET, UPTET, DSSSB, NIELIT, CUET, BPSC, , KVS, NVS, UPSC, CCC, O Level and competitive exams.
๐ฟ Hardware Architecture Mind-Map (เคชूเคฐा เคॉเคชिเค เคเค เคจเค़เคฐ เคฎें)
1. เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคนाเคฐ्เคกเคตेเคฏเคฐ: เคเค เคชเคฐिเคเคฏ (Hardware Core Philosophy)
เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคธिเคธ्เคเคฎ เคे เคตे เคธเคญी เคตाเคธ्เคคเคตिเค เคญौเคคिเค (Physical) เคเคฐ เคเคฒेเค्เค्เคฐॉเคจिเค เคญाเค เคिเคจ्เคนें เคนเคฎ เค เคชเคจी เคँเคों เคธे เคฆेเค เคธเคเคคे เคนैं เคเคฐ เคนाเคฅों เคธे เคू (Touch) เคธเคเคคे เคนैं, เคนाเคฐ्เคกเคตेเคฏเคฐ เคเคนเคฒाเคคे เคนैं। เคฏเคฆि เคนाเคฐ्เคกเคตेเคฏเคฐ เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคा เคญौเคคिเค 'เคถเคฐीเคฐ' (Body) เคนै, เคคो เคธॉเคซ्เคเคตेเคฏเคฐ เคเคธเคी เค เคฆृเคถ्เคฏ 'เคเคค्เคฎा' (Soul) เคนै।
เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคนाเคฐ्เคกเคตेเคฏเคฐ เคฎूเคฒ เคฐूเคช เคธे 4 เคฎुเค्เคฏ เคคเคเคจीเคी เคเคฐเคฃों เคฎें เคเคชเคธ เคฎें เคฎिเคฒเคเคฐ เคाเคฐ्เคฏ เคเคฐเคคा เคนै:
(Keyboard, Mouse)
(Monitor, Printer)
๐ป CPU Internal Hardware Logic Simulator (เคंเค्เคฐोเคฒ เคฏूเคจिเค เคाเคฐ्เคฏเคช्เคฐเคฃाเคฒी เคธिเคฎुเคฒेเคเคฐ)
เคจीเคे เคฌเคเคจ เคฆเคฌाเคเคฐ เคฒाเคเคต เคฆेเคें เคि เคैเคธे เคंเค्เคฐोเคฒ เคฏूเคจिเค (CU) เคจिเคฐ्เคฆेเคถों เคो เคช्เคฐाเคช्เคค เคเคฐเคे ALU เคो เคเคฃिเคคीเคฏ เคाเคฐ्เคฏ เคธौंเคชเคคा เคนै เคเคฐ เคธिเคธ्เคเคฎ เคฌเคธ (Buses) เคชเคฐ เคกेเคा เคซ्เคฒो เคเคฐเคคा เคนै:
2. เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคนाเคฐ्เคกเคตेเคฏเคฐ เคे เคช्เคฐเคฎुเค เคเคเค (Main Components)
เคाเคฐ्เคฏเคช्เคฐเคฃाเคฒी เคे เคเคงाเคฐ เคชเคฐ เคंเคคเคฐिเค เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคนाเคฐ्เคกเคตेเคฏเคฐ เคो เคจिเคฎ्เคจเคฒिเคिเคค เคชांเค เคฎुเค्เคฏ เคเคाเคเคฏों เคฎें เคตเคฐ्เคीเคृเคค เคिเคฏा เคเคฏा เคนै:
| เคนाเคฐ्เคกเคตेเคฏเคฐ เคเคाเค (Unit) | เคเคเค เคเคชเคเคฐเคฃ (Devices) | เคคเคเคจीเคी เคตिเคตเคฐเคฃ เคเคตं เคाเคฐ्เคฏ (Functional Description) |
|---|---|---|
| เคเคจเคชुเค เคฏूเคจिเค (IU) | เคीเคฌोเคฐ्เคก, เคฎाเคเคธ, เคธ्เคैเคจเคฐ, เคเคธीเคเคฐ, เคเคเคฎเคเคฐ, เคเคฎเคเคเคธीเคเคฐ | เคฌाเคนเคฐी เคฎाเคจเคตीเคฏ เคจिเคฐ्เคฆेเคถों เคเคฐ เคกेเคा เคो เคธ्เคตीเคाเคฐ เคเคฐเคे เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคे เคธเคฎเคเคจे เคฏोเค्เคฏ เคกिเคिเคเคฒ เคฌाเคเคจเคฐी เคोเคก (0 เคเคฐ 1) เคฎें เคฌเคฆเคฒเคจा। |
| เคฎेเคฎोเคฐी เคฏूเคจिเค (MU) | เคฐैเคฎ (RAM), เคฐॉเคฎ (ROM), เคैเคถ เคฎेเคฎोเคฐी, เคนाเคฐ्เคก เคกिเคธ्เค (HDD) | เคกेเคा, เคช्เคฐोเค्เคฐाเคฎों เคे เคจिเคฐ्เคฆेเคถों เคเคฐ เคช्เคฐोเคธेเคธिंเค เคे เคฆौเคฐाเคจ เคเคค्เคชเคจ्เคจ เคฎเคง्เคฏเคตเคฐ्เคคी (Intermediate) เคชเคฐिเคฃाเคฎों เคो เคธเคนेเคเคจा। |
| เคंเค्เคฐोเคฒ เคฏूเคจिเค (CU) | เคธीเคชीเคฏू เคा เคंเคคเคฐिเค เคेंเค्เคฐोเคฒ เคธเคฐ्เคिเค เค्เคฐिเคก | เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคे เคธเคญी เคंเคคเคฐिเค เคाเคฐ्เคฏों เคเคฐ เคนाเคฐ्เคกเคตेเคฏเคฐ เคเคชเคเคฐเคฃों เคो เคจिเคฏंเคค्เคฐिเคค เคต เคธเคฎเคจ्เคตिเคค เคเคฐเคจा। เคเคธे 'เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคा เคช्เคฐเคฌंเคงเค' (Manager) เคเคนा เคाเคคा เคนै। |
| เค เคฐ्เคฅเคฎैเคिเค เคฒॉเคिเค เคฏूเคจिเค (ALU) | เคธीเคชीเคฏू เคा เคोเคฐ เคเคฃเคจा เคฒॉเคिเค เคฌ्เคฒॉเค | เคตाเคธ्เคคเคตिเค เคเคฃเคจाเคं เคเคฐเคจा। เคเคธเคे เคฆो เคญाเค เคนोเคคे เคนैं: 1. Arithmetic Section (เคोเคก़, เคเคाเคต, เคुเคฃा, เคญाเค) 2. Logic Section (เคคुเคฒเคจा เคเคฐเคจा, เคैเคธे เคोเคा, เคฌเคก़ा, เคฌเคฐाเคฌเคฐ)। |
| เคเคเคเคชुเค เคฏूเคจिเค (OU) | เคฎॉเคจिเคเคฐ, เคช्เคฐिंเคเคฐ, เคช्เคฒॉเคเคฐ, เคเคกिเคฏो เคธ्เคชीเคเคฐ | เคธीเคชीเคฏू เคธे เคช्เคฐाเคช्เคค เคธंเคธाเคงिเคค เคกिเคिเคเคฒ เคฌाเคเคจเคฐी เคชเคฐिเคฃाเคฎों เคो เคंเคธाเคจी เคญाเคทा เคฏा เคธเคฎเคเคจे เคฏोเค्เคฏ เคช्เคฐाเคฐूเคช (เคธॉเคซ्เคเคॉเคชी/เคนाเคฐ्เคกเคॉเคชी) เคฎें เคช्เคฐเคฆเคฐ्เคถिเคค เคเคฐเคจा। |
3. เคंเคคเคฐिเค เคนाเคฐ्เคกเคตेเคฏเคฐ เคเคฐ เคฎเคฆเคฐเคฌोเคฐ्เคก (Internal Hardware & Motherboard)
เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคैเคฌिเคจेเค (CPU Box) เคे เคญीเคคเคฐ เคฎौเคूเคฆ เคฎुเค्เคฏ เคเคฒेเค्เค्เคฐॉเคจिเค เคธเคฐ्เคिเค เคฌोเคฐ्เคก เคो เคฎเคฆเคฐเคฌोเคฐ्เคก (Motherboard) เคฏा 'เคฎेเคจ เคฌोเคฐ्เคก' เคเคนा เคाเคคा เคนै। เคเคธ เคชเคฐ เคจिเคฎ्เคจเคฒिเคिเคค เค เคคि-เคฎเคนเคค्เคตเคชूเคฐ्เคฃ เคนाเคฐ्เคกเคตेเคฏเคฐ เคंเคชोเคจेंเค्เคธ เคธ्เคฅाเคชिเคค เคนोเคคे เคนैं:
- เคฎाเคเค्เคฐोเคช्เคฐोเคธेเคธเคฐ เคธॉเคेเค: เคเคนां เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคा เคฎुเค्เคฏ เคฎเคธ्เคคिเคท्เค เคฏाเคจी เคธीเคชीเคฏू เคिเคช (เคैเคธे Intel Core, AMD Ryzen) เคฒเคाเค เคाเคคी เคนै।
- เคฐैเคฎ เคธ्เคฒॉเค्เคธ (RAM Slots): เคฎुเค्เคฏ เคฎेเคฎोเคฐी เคिเคช्เคธ เคो เคฎเคฆเคฐเคฌोเคฐ्เคก เคธे เคोเคก़เคจे เคे เคฒिเค เคฌเคจे เคตเคฐ्เคिเคเคฒ เคธ्เคฒॉเค्เคธ।
- เคเค्เคธเคชेंเคถเคจ เคธ्เคฒॉเค्เคธ (PCI / PCIe): เคฌाเคนเคฐी เค्เคฐाเคซिเค्เคธ เคाเคฐ्เคก, เคธाเคंเคก เคाเคฐ्เคก เคฏा เคจेเคเคตเคฐ्เค เคाเคฐ्เคก เคो เคฎเคฆเคฐเคฌोเคฐ्เคก เคธे เคเคจेเค्เค เคเคฐเคจे เคे เคฒिเค।
- เคिเคชเคธेเค (Chipset): เคฎเคฆเคฐเคฌोเคฐ्เคก เคชเคฐ เคเคฒेเค्เค्เคฐॉเคจिเค เคंเคชोเคจेंเค्เคธ เคा เคตเคน เคธเคฎूเคน เคो เคธीเคชीเคฏू, เคฐैเคฎ เคเคฐ เคฌाเคนเคฐी เคเคชเคเคฐเคฃों เคे เคฌीเค เคกेเคा เคซ्เคฒो เคो เคจिเคฏंเคค्เคฐिเคค เคเคฐเคคा เคนै।
4. เคตिเคถेเคท เคนाเคฐ्เคกเคตेเคฏเคฐ เคถเคฌ्เคฆाเคตเคฒी เคเคตं เค เคตเคงाเคฐเคฃाเคं
เคชเคฐीเค्เคทा เคे เคฆृเคท्เคिเคोเคฃ เคธे เคुเค เคฎเคนเคค्เคตเคชूเคฐ्เคฃ เคนाเคฐ्เคกเคตेเคฏเคฐ เค เคตเคงाเคฐเคฃाเคं เคจिเคฎ्เคจเคฒिเคिเคค เคนैं:
๐ เคฐเคिเคธ्เคเคฐ्เคธ (Registers): เคฏे เคธीเคชीเคฏू (CPU) เคे เคญीเคคเคฐ เคนी เคธ्เคฅिเคค เค เคค्เคฏเคงिเค เคเค्เค เคเคคि เคตाเคฒे เคฌเคนुเคค เคोเคे เคเคฒेเค्เค्เคฐॉเคจिเค เคธ्เคोเคฐेเค เคฒोเคेเคถंเคธ เคนोเคคे เคนैं, เคो เคช्เคฐोเคธेเคธिंเค เคे เคฆौเคฐाเคจ เคेंเค เคจिเคฐ्เคฆेเคถों เคो เคจैเคจो-เคธेเคंเคก เคे เคฒिเค เคนोเคฒ्เคก เคเคฐเคคे เคนैं। เคฏे เคธเคฌเคธे เคคेเค เคนोเคคे เคนैं।
๐ เคंเคीเค्เคฐेเคेเคก เคธเคฐ्เคिเค (IC Chip): เคเค เคोเคी เคธी เคธिเคฒिเคॉเคจ (Silicon) เค เคฐ्เคงเคाเคฒเค เคงाเคคु เคी เคชเค्เคी, เคिเคธ เคชเคฐ เคฒाเคों เค्เคฐांเคिเคธ्เคเคฐ, เคैเคชेเคธिเคเคฐ เคเคฐ เคฐเคिเคธ्เคเคฐ्เคธ เคो เคเคฒेเค्เค्เคฐॉเคจिเค เคฐूเคช เคธे เคเค เคธाเคฅ เคธ्เคฅाเคชिเคค เคिเคฏा เคाเคคा เคนै। เคเคธเคा เคเคตिเคท्เคाเคฐ เคैเค เคिเคฒ्เคฌी เคเคฐ เคฐॉเคฌเคฐ्เค เคจोเคฏเคธ เคจे เคिเคฏा เคฅा।
๐ SMPS (Switch Mode Power Supply): เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคैเคฌिเคจेเค เคे เคญीเคคเคฐ เคฒเคा เคตเคน เคนाเคฐ्เคกเคตेเคฏเคฐ เคชाเคตเคฐ เคฌॉเค्เคธ เคो เคฌाเคนเคฐी เคเคธी (AC) เคเคฐंเค เคो เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคे เคเคฒेเค्เค्เคฐॉเคจिเค เคชाเคฐ्เค्เคธ เคे เคฏोเค्เคฏ เคเคฎ เคตोเคฒ्เคेเค เคตाเคฒे เคกीเคธी (DC) เคเคฐंเค เคฎें เคฌเคฆเคฒเคคा เคนै।
๐ เคฌाเคฏोเคธ เคिเคช (BIOS Chip): เคฎเคฆเคฐเคฌोเคฐ्เคก เคชเคฐ เคฒเคी เคตเคน เคจॉเคจ-เคตोเคฒाเคाเคเคฒ เคฐॉเคฎ (ROM) เคिเคช เคिเคธเคฎें เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคो เคเคจ เคเคฐเคจे เคตाเคฒे เคช्เคฐाเคฅเคฎिเค เคจिเคฐ्เคฆेเคถ เคธुเคฐเค्เคทिเคค เคฐเคนเคคे เคนैं। เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคाเคฒू เคนोเคคे เคนी เคฏเคน POST (Power On Self Test) เคช्เคฐเค्เคฐिเคฏा เคเคฒाเคคी เคนै।
Quick Revision Flashcards
เคाเคฐ्เคก เคชเคฐ เค्เคฒिเค เคเคฐเคे เคธเคนी เคเคค्เคคเคฐ เคฆेเคें।
6. เค เคญ्เคฏाเคธ เคช्เคฐเคถ्เคจोเคค्เคคเคฐी (Practice Quiz)
Q1. เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคे เคเคธ เคंเคคเคฐिเค เคธเคฐ्เคिเค เคญाเค เคो เค्เคฏा เคเคนเคคे เคนैं เคो เคธเคญी เคाเคฐ्เคฏों เคो เคธเคฎเคจ्เคตिเคค เคเคฐเคคा เคนै เคเคฐ 'เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคा เคช्เคฐเคฌंเคงเค' เคเคนเคฒाเคคा เคนै?
Q2. เคธीเคชीเคฏू (CPU) เคे เคญीเคคเคฐ เคธ्เคฅिเคค เคธเคฌเคธे เคคीเคต्เคฐ เคเคคि เคตाเคฒी เคฒเคु เคเคฒेเค्เค्เคฐॉเคจिเค เคธ्เคोเคฐेเค เคเคाเค เคा เคคเคเคจीเคी เคจाเคฎ เค्เคฏा เคนै?
Q3. เคฎเคฆเคฐเคฌोเคฐ्เคก เคे เคธเคฎाเคจांเคคเคฐ เคคाเคฐों เคा เคตเคน เคธเคฎूเคน เคो เคธीเคชीเคฏू เคเคฐ เคฎेเคฎोเคฐी เคे เคฌीเค เคกेเคा เคो เค्เคฐैเคตเคฒ เคเคฐाเคคा เคนै, เค्เคฏा เคเคนเคฒाเคคा เคนै?
เคตिเคธ्เคคृเคค เคคैเคฏाเคฐी เคเคฐ เคซ्เคฐी เคฎॉเค เคेเคธ्เค เคे เคฒिเค เคนเคฎाเคฐी เคเคช เคฆेเคें: Toppers Adda App