• Sign In
    • FULL EXAM PREP TOPPERS APP Test Series & Video
    Latest Updates
    ๐Ÿš€ Loading Updates...

    Internet of Things (IoT) Notes in Hindi | MCQs, FAQs & One-Liner

    เค‡ंเคŸเคฐเคจेเคŸ เค‘เคซ เคฅिंเค—्เคธ (IoT) เค•्เคฏा เคนै? | เค•ाเคฐ्เคฏเคช्เคฐเคฃाเคฒी, เค…เคจुเคช्เคฐเคฏोเค—, เคฒाเคญ-เคนाเคจिเคฏां & 25+ MCQs

    Toppers Adda | Computer Notes in Hindi for SSC CGL, SSC CHSL, RRB, Banking, , Railway, UP Police, UPSSSC PET,UPPCS, RO/ARO,Junior Assistant, Lekhpal, CTET, UPTET, DSSSB, NIELIT, CUET, BPSC, , KVS, NVS, UPSC, CCC, O Level and competitive exams.

    [ Featured Image Placeholder ]
    Title: Internet of Things Notes in Hindi | IoT Applications & Smart Devices
    Alt Text: IoT Architecture, Smart Home, Sensors, and Cloud Computing Network Diagram
    ๐Ÿ“‹ Table of Contents (เคตिเคทเคฏ เคธूเคšी)

    1. เค‡ंเคŸเคฐเคจेเคŸ เค‘เคซ เคฅिंเค—्เคธ (IoT) เค•्เคฏा เคนै?

    Internet of Things (IoT) เค…เคฐ्เคฅाเคค "เค‡ंเคŸเคฐเคจेเคŸ เค‘เคซ เคฅिंเค—्เคธ" เคเค• เคเคธी เค†เคงुเคจिเค• เค”เคฐ เค‰เคจ्เคจเคค Technology (เคช्เคฐौเคฆ्เคฏोเค—िเค•ी) เคนै, เคœिเคธเคฎें เคนเคฎाเคฐे เค†เคธ-เคชाเคธ เค•े Physical Devices (เคญौเคคिเค• เค‰เคชเค•เคฐเคฃ), Sensors, Software, Network Connectivity เคคเคฅा Cloud Computing เค•ी เคธเคนाเคฏเคคा เคธे Internet เคธे เคœुเคก़े เคฐเคนเคคे เคนैं। เคฏे เคกिเคตाเค‡เคธ เค†เคชเคธ เคฎें Data Collect (เคกेเคŸा เคธंเค—्เคฐเคน), Data Exchange (เคกेเคŸा เค†เคฆाเคจ-เคช्เคฐเคฆाเคจ), Monitoring (เคจिเค—เคฐाเคจी) เคคเคฅा Automation (เคธ्เคตเคšाเคฒเคจ) เค•ा เค•ाเคฐ्เคฏ เคฌिเคจा เค•िเคธी เคฎाเคจเคตीเคฏ เคนเคธ्เคคเค•्เคทेเคช เค•े เค•เคฐเคคे เคนैं।

    เคธเคฐเคฒ เคถเคฌ्เคฆों เคฎें เคธเคฎเคें เคคो, เคœเคฌ เคฐोเคœเคฎเคฐ्เคฐा เค•े เค‰เคชเค•เคฐเคฃ (เคœैเคธे เคŸीเคตी, เคซ्เคฐिเคœ, เคชंเค–े, เค•ाเคฐ, เคฏा เค•ाเคฐเค–ाเคจे เค•ी เคฎเคถीเคจें) Internet เคธे เคœुเคก़เค•เคฐ เคธ्เคตเคฏं Data เคญेเคœเคคे, เคช्เคฐाเคช्เคค เค•เคฐเคคे เค”เคฐ เค–ुเคฆ เคจिเคฐ्เคฃเคฏ เคฒेเค•เคฐ เค•ाเคฐ्เคฏ (Smart Decision) เค•เคฐเคคे เคนैं, เคคो เค‡เคธ เคชूเคฐे เคจेเคŸเคตเคฐ्เค• เค•ो เคนी Internet of Things (IoT) เค•เคนा เคœाเคคा เคนै।

    ๐Ÿ“Œ IoT เค•ी เคฎाเคจเค• เคชเคฐिเคญाเคทा (Definition):
    "Internet of Things (IoT) is a massive network of physical devices embedded with sensors, software, and internet connectivity that enables them to collect, exchange, and process data automatically over the internet."

    ๐Ÿ“œ IoT เค•ा เค‡เคคिเคนाเคธ (History of IoT)

    • เคตเคฐ्เคท 1999 เคฎें MIT เค•े Auto-ID Center เค•े เคธเคน-เคธंเคธ्เคฅाเคชเค• เค•ेเคตिเคจ เคเคถ्เคŸเคจ (Kevin Ashton) เคจे เคชเคนเคฒी เคฌाเคฐ P&G เค•ंเคชเคจी เค•े เคฒिเค เคเค• เคช्เคฐेเคœेंเคŸेเคถเคจ เค•े เคฆौเคฐाเคจ "Internet of Things" เคถเคฌ्เคฆ เค•ा เคช्เคฐเคฏोเค— เค•िเคฏा เคฅा।
    • เค‰เคจ्เคนें เคตैเคถ्เคตिเค• เคธ्เคคเคฐ เคชเคฐ Father of IoT (IoT เค•ा เคœเคจเค•) เคญी เค•เคนा เคœाเคคा เคนै।
    • เคถुเคฐुเค†เคค เคฎें IoT เค•ा เคฎुเค–्เคฏ เค†เคงाเคฐ RFID (Radio Frequency Identification) เคคเค•เคจीเค• เคฅी।
    • เค†เคœ IoT เค•ा เคคेเคœ़ เคตिเค•ाเคธ Cloud Computing, Artificial Intelligence (AI), 5G เคจेเคŸเคตเคฐ्เค• เคคเคฅा Big Data เคœैเคธी เคคเค•เคจीเค•ों เค•े เคธंเค—เคฎ เค•े เค•ाเคฐเคฃ เคธंเคญเคต เคนो เคชाเคฏा เคนै।

    2. IoT เค•ैเคธे เค•ाเคฐ्เคฏ เค•เคฐเคคा เคนै? (Working Mechanism)

    เค‡ंเคŸเคฐเคจेเคŸ เค‘เคซ เคฅिंเค—्เคธ เคเค• เคต्เคฏเคตเคธ्เคฅिเคค เคช्เคฐเค•्เคฐिเคฏा เค•े เคคเคนเคค เค•ाเคฐ्เคฏ เค•เคฐเคคा เคนै। เค‡เคธเค•ी เค•ाเคฐ्เคฏเคช्เคฐเคฃाเคฒी เค•ो เคฎुเค–्เคฏ เคฐूเคช เคธे 4 เคฏा 5 เคšเคฐเคฃों เคฎें เคธเคฎเคा เคœा เคธเค•เคคा เคนै:

    1. Sensors/Devices (เคกेเคŸा เคธंเค—्เคฐเคน)

    เคกिเคตाเค‡เคธ เคฎें เคฒเค—े เคธेंเคธเคฐ्เคธ เค…เคชเคจे เค†เคธ-เคชाเคธ เค•े เคตाเคคाเคตเคฐเคฃ เคธे เคกेเคŸा (เคœैเคธे เคคाเคชเคฎाเคจ, เค—เคคि, เคจเคฎी) เค‡เค•เคŸ्เค ा เค•เคฐเคคे เคนैं।

    2. Connectivity (เคกेเคŸा เคŸ्เคฐांเคธเคฎिเคถเคจ)

    เค‡เค•เคŸ्เค ा เค•िเคฏा เค—เคฏा เคกेเคŸा เค‡ंเคŸเคฐเคจेเคŸ, Wi-Fi, 5G, เคฏा Bluetooth เค•े เคฎाเคง्เคฏเคฎ เคธे เคธुเคฐเค•्เคทिเคค เค•्เคฒाเค‰เคก เคธเคฐ्เคตเคฐ (Cloud Server) เคคเค• เคญेเคœा เคœाเคคा เคนै।

    3. Data Processing (เคตिเคถ्เคฒेเคทเคฃ)

    เค•्เคฒाเค‰เคก เคช्เคฒेเคŸเคซ़ॉเคฐ्เคฎ เคชเคฐ เคฎौเคœूเคฆ เคธॉเคซ्เคŸเคตेเคฏเคฐ เค”เคฐ AI เค‰เคธ เคกेเคŸा เค•ा เคตिเคถ्เคฒेเคทเคฃ เค•เคฐเคคे เคนैं เค”เคฐ เคชैเคŸเคฐ्เคจ เคธเคฎเคเคคे เคนैं।

    4. Action / User Interface

    เคธॉเคซ्เคŸเคตेเคฏเคฐ เคธ्เคตเคคः เคจिเคฐ्เคฃเคฏ เคฒेเคคा เคนै (เคœैเคธे AC เค•ा เคคाเคชเคฎाเคจ เค•เคฎ เค•เคฐเคจा) เคฏा เคฏूเคœเคฐ เค•ो เคฎोเคฌाเค‡เคฒ เคเคช (Dashboard) เคชเคฐ เค…เคฒเคฐ्เคŸ เคญेเคœเคคा เคนै।

    3. IoT เค•े เคฎुเค–्เคฏ เค˜เคŸเค• (Components of IoT)

    เค•िเคธी เคญी เคชूเคฐ्เคฃ IoT เค‡เค•ोเคธिเคธ्เคŸเคฎ เค•े เคจिเคฐ्เคฎाเคฃ เค•े เคฒिเค เคจिเคฎ्เคจเคฒिเค–िเคค เคช्เคฐเคฎुเค– เคคเคค्เคตों (Components) เค•ी เค†เคตเคถ्เคฏเค•เคคा เคนोเคคी เคนै:

    เค˜เคŸเค• (Component) เค•ाเคฐ्เคฏ เคเคตं เค‰เคฆाเคนเคฐเคฃ (Function & Examples)
    1. Smart Devices เค‡ंเคŸเคฐเคจेเคŸ เคธे เคœुเคก़เคจे เคฎें เคธเค•्เคทเคฎ เคฎुเค–्เคฏ เค‰เคชเค•เคฐเคฃ।
    (เค‰เคฆा: Smart TV, Smart Bulb, Smart Refrigerator, Wearables)
    2. Sensors & Actuators เคธेंเคธเคฐ: เคญौเคคिเค• เคฆुเคจिเคฏा เคธे เคกेเคŸा เค•เคฒेเค•्เคŸ เค•เคฐเคคे เคนैं (GPS, Temperature)।
    เคเค•्เคšुเคเคŸเคฐ: เค•เคฎांเคก เคฎिเคฒเคจे เคชเคฐ เคฎเคถीเคจ เค•ो เคนिเคฒाเคคे/เคšเคฒाเคคे เคนैं (Motors)।
    3. Connectivity เคธेंเคธเคฐ เค”เคฐ เค•्เคฒाเค‰เคก เค•े เคฌीเคš เคกेเคŸा เคญेเคœเคจे เค•ा เคฎाเคง्เคฏเคฎ।
    (เค‰เคฆा: Wi-Fi, Bluetooth, Zigbee, LoRaWAN, 5G, Ethernet)
    4. Cloud Platform เคตिเคถाเคฒ เคกेเคŸा เคธ्เคŸोเคฐेเคœ เค”เคฐ เคช्เคฐोเคธेเคธिंเค— เคฏूเคจिเคŸ।
    (เค‰เคฆा: AWS IoT, Google Cloud IoT, Microsoft Azure)
    5. Application Software เคฏूเคœเคฐ เค•े เคธ्เคฎाเคฐ्เคŸเคซोเคจ เคฏा เคชीเคธी เคฎें เคฎौเคœूเคฆ เคตเคน เคเคช เคœिเคธเค•े เคฆ्เคตाเคฐा เคตเคน เคกिเคตाเค‡เคธ เค•ो เค•ंเคŸ्เคฐोเคฒ เค•เคฐเคคा เคนै। (UI/Dashboard)

    4. IoT เค•े เคช्เคฐเค•ाเคฐ (Types of IoT)

    เค‰เคชเคฏोเค— เค”เคฐ เค•ाเคฐ्เคฏเค•्เคทेเคค्เคฐ เค•े เค†เคงाเคฐ เคชเคฐ เค‡ंเคŸเคฐเคจेเคŸ เค‘เคซ เคฅिंเค—्เคธ เค•ो เคจिเคฎ्เคจเคฒिเค–िเคค เคถ्เคฐेเคฃिเคฏों เคฎें เคฌाँเคŸा เคœा เคธเค•เคคा เคนै:

    • Consumer IoT (CIoT): เคฏเคน เคต्เคฏเค•्เคคिเค—เคค เค”เคฐ เค˜เคฐेเคฒू เค‰เคชเคฏोเค— เค•े เคฒिเค เคนोเคคा เคนै। เค‡เคธเคฎें เคธ्เคฎाเคฐ्เคŸ เคนोเคฎ, เคตॉเคฏเคธ เค…เคธिเคธ्เคŸेंเคŸ (Alexa/Siri), เค”เคฐ เคธ्เคฎाเคฐ्เคŸ เคตॉเคš เคถाเคฎिเคฒ เคนैं।
    • Commercial IoT: เค‡เคธเค•ा เค‰เคชเคฏोเค— เคต्เคฏाเคชाเคฐ, เค‘เคซिเคธ เค”เคฐ เคธुเคชเคฐเคฎाเคฐ्เค•ेเคŸ เคฎें เคนोเคคा เคนै। เคœैเคธे เคธ्เคฎाเคฐ्เคŸ เค‡เคจ्เคตेंเคŸ्เคฐी เคฎैเคจेเคœเคฎेंเคŸ, เคธ्เคฎाเคฐ्เคŸ เคฌिเคฒिंเค— เค”เคฐ เค‘เคซिเคธ เคธ्เคฎाเคฐ्เคŸ เคฒाเค‡เคŸिंเค—।
    • Industrial IoT (IIoT): เค•ाเคฐเค–ाเคจों เค”เคฐ เคฎैเคจ्เคฏुเคซैเค•्เคšเคฐिंเค— เค‡ंเคกเคธ्เคŸ्เคฐी เคฎें เค‰เคชเคฏोเค— เคนोเคจे เคตाเคฒा IoT। เคฏเคน เคฎเคถीเคจों เค•ी เคจिเค—เคฐाเคจी เค”เคฐ เคช्เคฐेเคกिเค•्เคŸिเคต เคฎेंเคŸेเคจेंเคธ (Predictive Maintenance) เคฎें เคฎเคฆเคฆ เค•เคฐเคคा เคนै।
    • Infrastructure IoT: เคธ्เคฎाเคฐ्เคŸ เคธिเคŸी, เคธ्เคฎाเคฐ्เคŸ เคŸ्เคฐैเคซिเค• เคฎैเคจेเคœเคฎेंเคŸ, เคธ्เคฎाเคฐ्เคŸ เค—्เคฐिเคก (Electricity) เค”เคฐ เคชเคฐ्เคฏाเคตเคฐเคฃ เคจिเค—เคฐाเคจी เค†เคฆि เค‡เคธเค•े เค…ंเคคเคฐ्เค—เคค เค†เคคे เคนैं।

    5. IoT เค•े เคช्เคฐเคฎुเค– เค…เคจुเคช्เคฐเคฏोเค— (Applications of IoT)

    เคตเคฐ्เคคเคฎाเคจ เคธเคฎเคฏ เคฎें IoT เค•ा เค‡เคธ्เคคेเคฎाเคฒ เคนเคฐ เค•्เคทेเคค्เคฐ เคฎें เคนो เคฐเคนा เคนै। เคฏเคนाँ เค•ुเค› เคช्เคฐเคฎुเค– เค•्เคทेเคค्เคฐ เคฆिเค เค—เค เคนैं เคœเคนाँ IoT เคจे เค•्เคฐांเคคि เคฒा เคฆी เคนै:

    ๐Ÿ  Smart Home (เคธ्เคฎाเคฐ्เคŸ เคนोเคฎ)
    เคฐिเคฎोเคŸ เคธे เค•ंเคŸ्เคฐोเคฒ เคนोเคจे เคตाเคฒे เคธ्เคฎाเคฐ्เคŸ เคฒाเค‡เคŸ, เคธ्เคฎाเคฐ्เคŸ เคกोเคฐ เคฒॉเค• (Face ID), เคธ्เคฎाเคฐ्เคŸ CCTV เค”เคฐ เคธ्เคฎाเคฐ्เคŸ เคฅเคฐ्เคฎोเคธ्เคŸेเคŸ เคœो เค•เคฎเคฐे เค•े เคคाเคชเคฎाเคจ เค•ो เคธ्เคตเคฏं เคธेเคŸ เค•เคฐ เคฒेเคคे เคนैं।
    ๐Ÿฅ Healthcare (เคšिเค•िเคค्เคธा)
    เคฎเคฐीเคœों เค•ी เคฐिเคฎोเคŸ เคฎॉเคจिเคŸเคฐिंเค— (Remote Patient Monitoring), เคธ्เคฎाเคฐ्เคŸ เคนेเคฒ्เคฅ เคฌैंเคก เคœो เคชเคฒ्เคธ เค”เคฐ เค‘เค•्เคธीเคœเคจ เคจाเคชเค•เคฐ เคธीเคงे เคกॉเค•्เคŸเคฐ เค•े เคธเคฐ्เคตเคฐ เคชเคฐ เคญेเคœเคคे เคนैं।
    ๐ŸŒพ Agriculture (เค•ृเคทि)
    เคธ्เคฎाเคฐ्เคŸ เคธिंเคšाเคˆ (Smart Irrigation) เคœเคนाँ เคฎिเคŸ्เคŸी เค•ी เคจเคฎी เคจाเคชเคจे เคตाเคฒे เคธेंเคธเคฐ เคธ्เคตเคคः เคนी เคชाเคจी เค•ा เคชंเคช เคšाเคฒू เค•เคฐ เคฆेเคคे เคนैं। เคธाเคฅ เคนी เคฎौเคธเคฎ เค”เคฐ เคซเคธเคฒ เค•ी เคจिเค—เคฐाเคจी (Drones)।
    ๐Ÿ™️ Smart City (เคธ्เคฎाเคฐ्เคŸ เคธिเคŸी)
    เคธ्เคฎाเคฐ्เคŸ เคŸ्เคฐैเคซिเค• เคธिเค—्เคจเคฒ เคœो เคญीเคก़ เค•े เค…เคจुเคธाเคฐ เคธ्เคตเคฏं เค—्เคฐीเคจ/เคฐेเคก เคนोเคคे เคนैं, เคธ्เคฎाเคฐ्เคŸ เคชाเคฐ्เค•िंเค— เคต्เคฏเคตเคธ्เคฅा เค”เคฐ เค‘เคŸोเคฎैเคŸिเค• เคตेเคธ्เคŸ เคฎैเคจेเคœเคฎेंเคŸ (เค•เคšเคฐा เคช्เคฐเคฌंเคงเคจ)।
    ๐Ÿš— Transportation (เคฏाเคคाเคฏाเคค)
    GPS เคŸ्เคฐैเค•िंเค—, Connected Vehicles (เค‡ंเคŸเคฐเคจेเคŸ เคธे เคœुเคก़ी เค•ाเคฐें), เค”เคฐ เคซ्เคฒीเคŸ เคฎैเคจेเคœเคฎेंเคŸ (Fleet Management) เคฒॉเคœिเคธ्เคŸिเค• เค•ंเคชเคจिเคฏों เค•े เคฒिเค।
    ๐Ÿฆ Banking & Retail
    เคธ्เคฎाเคฐ्เคŸ ATM เคฎॉเคจिเคŸเคฐिंเค— (เค•ैเคถ เค–เคค्เคฎ เคนोเคจे เคธे เคชเคนเคฒे เค…เคฒเคฐ्เคŸ), เคธ्เคฎाเคฐ्เคŸ เค‡เคจ्เคตेंเคŸ्เคฐी, เค”เคฐ เคเคธेเคŸ เคŸ्เคฐैเค•िंเค— เค•े เคœเคฐिเค เคธुเคฐเค•्เคทा เคฌเฅाเคจा।

    6. IoT เคฎें เค‰เคชเคฏोเค— เคนोเคจे เคตाเคฒी เคธंเคฌंเคงिเคค เคคเค•เคจीเค•ें

    IoT เค…เค•ेเคฒे เค•ाเคฐ्เคฏ เคจเคนीं เค•เคฐ เคธเค•เคคा। เค‡เคธे เคช्เคฐเคญाเคตी เค”เคฐ เคธुเคชเคฐ-เคซाเคธ्เคŸ เคฌเคจाเคจे เค•े เคฒिเค เค•เคˆ เค…เคจ्เคฏ เค†เคงुเคจिเค• เคคเค•เคจीเค•ों เค•ा เคฎिเคถ्เคฐเคฃ เค‰เคชเคฏोเค— เค•िเคฏा เคœाเคคा เคนै:

    • AIoT (AI + IoT): เคœเคฌ IoT เค‰เคชเค•เคฐเคฃों เคฎें Artificial Intelligence (AI) เค”เคฐ Machine Learning (ML) เค•ो เคœोเคก़ เคฆिเคฏा เคœाเคคा เคนै, เคคो เค‰เคธे AIoT เค•เคนเคคे เคนैं। เค‡เคธเคธे เคฎเคถीเคจें เคกेเคŸा เคเคจाเคฒाเค‡เคœ เค•เคฐเค•े เค–ुเคฆ เคฌेเคนเคคเคฐ เคซैเคธเคฒे เคฒे เคชाเคคी เคนैं।
    • Big Data: เคฒाเค–ों IoT เค‰เคชเค•เคฐเคฃों เคฆ्เคตाเคฐा เค‰เคค्เคชเคจ्เคจ เค•िเค เค—เค เคตिเคถाเคฒ เคกेเคŸा เค•ो เคฎैเคจेเคœ เค•เคฐเคจे เค•े เคฒिเค เคฌिเค— เคกेเคŸा เคคเค•เคจीเค• เค•ा เคช्เคฐเคฏोเค— เคนोเคคा เคนै।
    • Edge Computing: เคกेเคŸा เค•ो เคฆूเคฐ เคธ्เคฅिเคค เค•्เคฒाเค‰เคก เคธเคฐ्เคตเคฐ เคชเคฐ เคญेเคœเคจे เค•े เคฌเคœाเคฏ, เคกिเคตाเค‡เคธ เค•े เคชाเคธ เคนी (Local Server เคชเคฐ) เคช्เคฐोเคธेเคธ เค•เคฐเคจा Edge Computing เค•เคนเคฒाเคคा เคนै। เค‡เคธเคธे เคฆेเคฐी (Latency) เค•เคฎ เคนोเคคी เคนै।
    • 5G Network: 5G เคคเค•เคจीเค• เค•े เค•ाเคฐเคฃ IoT เค‰เคชเค•เคฐเคฃों เคฎें เค‡ंเคŸเคฐเคจेเคŸ เคธ्เคชीเคก เค•เคˆ เค—ुเคจा เคฌเคข़ เค—เคˆ เคนै, เคœो เคธेเคฒ्เคซ-เคก्เคฐाเค‡เคตिंเค— เค•ाเคฐों (Self-driving cars) เค•े เคฒिเค เค…เคค्เคฏंเคค เค†เคตเคถ्เคฏเค• เคนै।
    • RFID & NFC: เคตाเคฏเคฐเคฒेเคธ เคคเคฐीเค•े เคธे เคชाเคธ เคฐเค–े เค‰เคชเค•เคฐเคฃों เค•ी เคชเคนเคšाเคจ เค”เคฐ เคธंเคšाเคฐ (Communication) เคธ्เคฅाเคชिเคค เค•เคฐเคจे เค•े เคฒिเค।

    7. เคฒाเคญ, เคนाเคจिเคฏां เคเคตं IoT เคธुเคฐเค•्เคทा (Pros, Cons & Security)

    ✅ IoT เค•े เคฒाเคญ (Advantages)

    • Automation: เคฎเคถीเคจें เคธ्เคตเคคः เค•ाเคฐ्เคฏ เค•เคฐเคคी เคนैं, เคœिเคธเคธे เคฎाเคจเคตीเคฏ เคช्เคฐเคฏाเคธ เค”เคฐ เคธเคฎเคฏ เคฌเคšเคคा เคนै।
    • Energy Efficiency: เคœเคฐूเคฐเคค เคจ เคนोเคจे เคชเคฐ เคฎเคถीเคจें เค–ुเคฆ เคฌंเคฆ เคนो เคœाเคคी เคนैं (เคœैเคธे เคธ्เคฎाเคฐ्เคŸ AC/Light)।
    • Remote Monitoring: เค†เคช เคฆुเคจिเคฏा เค•े เค•िเคธी เคญी เค•ोเคจे เคธे เค˜เคฐ เคฏा เค‘เคซिเคธ เค•ो เค•ंเคŸ्เคฐोเคฒ เค•เคฐ เคธเค•เคคे เคนैं।
    • Cost Reduction: เคฒंเคฌी เค…เคตเคงि เคฎें เคช्เคฐोเคกเค•्เคŸिเคตिเคŸी เคฌเคข़เคคी เคนै เค”เคฐ เค–เคฐ्เคš เค•เคฎ เคนोเคคा เคนै।

    ❌ IoT เค•ी เคนाเคจिเคฏां (Disadvantages)

    • Cyber Security Risk: เคกिเคตाเค‡เคธ เคนैเค• เคนोเคจे เค”เคฐ เคกेเคŸा เคšोเคฐी (Data Breach) เค•ा เค–เคคเคฐा เคนเคฎेเคถा เคฌเคจा เคฐเคนเคคा เคนै।
    • Internet Dependency: เค‡ंเคŸเคฐเคจेเคŸ เคฌंเคฆ เคนोเคจे เคชเคฐ เคธ्เคฎाเคฐ्เคŸ เคกिเคตाเค‡เคธ เค•ाเคฎ เค•เคฐเคจा เคฌंเคฆ เค•เคฐ เคฆेเคคे เคนैं।
    • Privacy Issues: เคธ्เคฎाเคฐ्เคŸ เค•ैเคฎเคฐे เค”เคฐ เคธ्เคชीเค•เคฐ เคจिเคœी เคกेเคŸा เคฐिเค•ॉเคฐ्เคก เค•เคฐ เคธเค•เคคे เคนैं।
    • High Cost & Complexity: เค‡เคธे เค‡เคจเคธ्เคŸॉเคฒ เค•เคฐเคจा เคฎเคนंเค—ा เค”เคฐ เคคเค•เคจीเค•ी เคฐूเคช เคธे เคœเคŸिเคฒ (Complex Setup) เคนै।

    ๐Ÿ›ก️ IoT Security (เคธुเคฐเค•्เคทा เค‰เคชाเคฏ)

    IoT เคจेเคŸเคตเคฐ्เค• เค•ो เคนैเค•िंเค— (เคœैเคธे Mirai Botnet เค…เคŸैเค•) เคธे เคฌเคšाเคจे เค•े เคฒिเค เคจिเคฎ्เคจเคฒिเค–िเคค เคธुเคฐเค•्เคทा เค‰เคชाเคฏ เค…เคชเคจाเค เคœाเคจे เคšाเคนिเค:

    • เคกिเคตाเค‡เคธ เค•ा Default Password เคนเคฎेเคถा เคฌเคฆเคฒें เค”เคฐ เคเค• Strong Password เคธेเคŸ เค•เคฐें।
    • เคกिเคตाเค‡เคธ เค•े เคธॉเคซ़्เคŸเคตेเคฏเคฐ เค”เคฐ Firmware เค•ो เคนเคฎेเคถा เคจเคตीเคจเคคเคฎ เคตเคฐ्เฅ›เคจ (Regular Update) เคชเคฐ เคฐเค–ें।
    • เคธेंเคธเคฐ เค”เคฐ เค•्เคฒाเค‰เคก เค•े เคฌीเคš เคญेเคœे เคœाเคจे เคตाเคฒे เคกेเคŸा เค•ा Data Encryption (เคเคจ्เค•्เคฐिเคช्เคถเคจ) เคนोเคจा เคšाเคนिเค।
    • เคจेเคŸเคตเคฐ्เค• เค•ो เคธुเคฐเค•्เคทिเคค เคฐเค–เคจे เค•े เคฒिเค Firewall เค”เคฐ Multi-Factor Authentication (MFA) เค•ा เค‰เคชเคฏोเค— เค•เคฐें।

    8. 20 เคฎเคนเคค्เคตเคชूเคฐ्เคฃ เคตเคจ-เคฒाเค‡เคจเคฐ เคช्เคฐเคถ्เคจोเคค्เคคเคฐी (20 Essential One-Liners)

    1. IoT เค•ा เคชूเคฐ्เคฃ เคฐूเคช (Full Form) เค•्เคฏा เคนै? ➔ Internet of Things.
    2. IoT เค•ा เคœเคจเค• (Father of IoT) เค•िเคธे เคฎाเคจा เคœाเคคा เคนै? ➔ เค•ेเคตिเคจ เคเคถ्เคŸเคจ (Kevin Ashton) เค•ो।
    3. "Internet of Things" เคถเคฌ्เคฆ เค•ा เคชเคนเคฒी เคฌाเคฐ เคช्เคฐเคฏोเค— เค•เคฌ เค•िเคฏा เค—เคฏा? ➔ เคตเคฐ्เคท 1999 เคฎें।
    4. IoT เคฎें เคญौเคคिเค• เคตाเคคाเคตเคฐเคฃ เคธे เคกेเคŸा เค•เคฒेเค•्เคŸ เค•เคฐเคจे เคตाเคฒा เค‰เคชเค•เคฐเคฃ เค•्เคฏा เค•เคนเคฒाเคคा เคนै? ➔ Sensor (เคธेंเคธเคฐ)।
    5. เคกिเคตाเค‡เคธ เคœो เค•เคฎांเคก เคฎिเคฒเคจे เคชเคฐ เค•ोเคˆ เคฎूเคตเคฎेंเคŸ เคฏा เคเค•्เคถเคจ เค•เคฐเคคा เคนै? ➔ Actuator (เคเค•्เคšुเคเคŸเคฐ)।
    6. IoT เคฎें เคตिเคถाเคฒ เคกेเคŸा เค•ो เคธ्เคŸोเคฐ เค”เคฐ เคช्เคฐोเคธेเคธ เค•เคฐเคจे เค•ी เคคเค•เคจीเค•? ➔ Cloud Computing (เค•्เคฒाเค‰เคก เค•ंเคช्เคฏूเคŸिंเค—)।
    7. RFID เค•ा เคชूเคฐा เคจाเคฎ เค•्เคฏा เคนै? ➔ Radio Frequency Identification.
    8. เคฒोเค•ेเคถเคจ เคŸ्เคฐैเค• เค•เคฐเคจे เค•े เคฒिเค IoT เค‰เคชเค•เคฐเคฃों เคฎें เค•िเคธ เคธेंเคธเคฐ เค•ा เค‰เคชเคฏोเค— เคนोเคคा เคนै? ➔ GPS (Global Positioning System).
    9. M2M เค•ा เค…เคฐ्เคฅ เค•्เคฏा เคนै? ➔ Machine-to-Machine Communication (เคฆो เคฎเคถीเคจों เค•े เคฌीเคš เคธीเคงा เคธंเคตाเคฆ)।
    10. เคกेเคŸा เค•ो เคฆूเคฐ เค•्เคฒाเค‰เคก เคชเคฐ เคญेเคœเคจे เค•ी เคฌเคœाเคฏ เคกिเคตाเค‡เคธ เค•े เคชाเคธ เคนी เคช्เคฐोเคธेเคธ เค•เคฐเคจे เค•ी เคคเค•เคจीเค•? ➔ Edge Computing (เคเคœ เค•ंเคช्เคฏूเคŸिंเค—)।
    11. IoT เค‰เคชเค•เคฐเคฃों เคฆ्เคตाเคฐा เคกेเคŸा เคŸ्เคฐांเคธเคฎिเคถเคจ เค•े เคฒिเค เค•เคฎ เคฆूเคฐी เค•ी เค•ौเคจ-เคธी เคคเค•เคจीเค• เค‰เคชเคฏोเค— เคนोเคคी เคนै? ➔ Bluetooth / Wi-Fi / Zigbee.
    12. เคœเคฌ IoT เค•ो Artificial Intelligence เค•े เคธाเคฅ เคœोเคก़ เคฆिเคฏा เคœाเคคा เคนै, เคคो เค‰เคธे เค•्เคฏा เค•เคนเคคे เคนैं? ➔ AIoT (Artificial Intelligence of Things).
    13. เคธ्เคฎाเคฐ्เคŸ เคธिเคŸी, เคธ्เคฎाเคฐ्เคŸ เคชाเคฐ्เค•िंเค— เค”เคฐ เคธ्เคฎाเคฐ्เคŸ เค—्เคฐिเคก เค•िเคธ IoT เคถ्เคฐेเคฃी เคฎें เค†เคคे เคนैं? ➔ Infrastructure IoT.
    14. เค•ाเคฐเค–ाเคจों เคฎें เคฎเคถीเคจों เค•ी เคจिเค—เคฐाเคจी เค”เคฐ เค‘เคŸोเคฎेเคถเคจ เค•े เคฒिเค เค•ौเคจ-เคธा IoT เค‰เคชเคฏोเค— เคนोเคคा เคนै? ➔ IIoT (Industrial IoT).
    15. เคธ्เคฎाเคฐ्เคŸ เคตॉเคฏเคธ เค…เคธिเคธ्เคŸेंเคŸ (Alexa/Siri) เค•िเคธ IoT เค•े เค‰เคฆाเคนเคฐเคฃ เคนैं? ➔ Consumer IoT (เคธ्เคฎाเคฐ्เคŸ เคนोเคฎ เค‰เคชเค•เคฐเคฃ)।
    16. IoT เคจेเคŸเคตเคฐ्เค• เค•ी เคธเคฌเคธे เคฌเคก़ी เคšुเคจौเคคी เคฏा เคจुเค•เคธाเคจ เค•्เคฏा เคนै? ➔ Cyber Security Risk & Privacy Breach.
    17. เคนैเค• เค•िเค เค—เค IoT เค‰เคชเค•เคฐเคฃों เค•ा เคตिเคถाเคฒ เคจेเคŸเคตเคฐ्เค• (เคœिเคธเค•ा เค‰เคชเคฏोเค— เคธाเค‡เคฌเคฐ เคนเคฎเคฒे เคฎें เคนोเคคा เคนै)? ➔ Botnet (เคœैเคธे Mirai Botnet).
    18. เคธ्เคฎाเคฐ्เคŸ เค–ेเคคी (Smart Agriculture) เคฎें IoT เค•ा เค•्เคฏा เค‰เคชเคฏोเค— เคนै? ➔ เคฎिเคŸ्เคŸी เค•ी เคจเคฎी เคฎाเคชเคจा เค”เคฐ เค‘เคŸोเคฎैเคŸिเค• เคธिंเคšाเคˆ (Smart Irrigation)।
    19. เคกेเคŸा เค•ो เคธुเคฐเค•्เคทिเคค เคฐूเคช เคธे เค•्เคฒाเค‰เคก เคคเค• เคชเคนुँเคšाเคจे เค•े เคฒिเค เค•िเคธ เคคเค•เคจीเค• เค•ा เคช्เคฐเคฏोเค— เค†เคตเคถ्เคฏเค• เคนै? ➔ Data Encryption (เคกेเคŸा เคเคจ्เค•्เคฐिเคช्เคถเคจ)।
    20. เคตเคน เคคเค•เคจीเค• เคœो เคฎเคถीเคจों เค•ो เคฌिเคจा เคฎाเคจเคตीเคฏ เคนเคธ्เคคเค•्เคทेเคช เค•े เค•ाเคฎ เค•เคฐเคจे เค•ी เค•्เคทเคฎเคคा เคฆेเคคी เคนै? ➔ Automation (เคธ्เคตเคšाเคฒเคจ)।

    IoT Revision Flashcards

    เค‰เคค्เคคเคฐ เคฆेเค–เคจे เค•े เคฒिเค เค•ाเคฐ्เคก เคชเคฐ เค•्เคฒिเค• เค•เคฐें।

    Question (เคช्เคฐเคถ्เคจ)
    Loading IoT Flashcard Data...
    Correct Answer (เคธเคนी เค‰เคค्เคคเคฐ)
    ...
    ๐Ÿง  Memory Trick ...
    0 / 0

    10. เคฎเคนเคค्เคตเคชूเคฐ्เคฃ เค…เคญ्เคฏाเคธ เคช्เคฐเคถ्เคจोเคค्เคคเคฐी (High-Value MCQs)

    เคฏเคน เคช्เคฐเคถ्เคจ เคตिเคถेเคท เคฐूเคช เคธे O Level, CCC, SSC เค”เคฐ เคฌैंเค•िंเค— เคชเคฐीเค•्เคทाเค“ं เค•े เค•ंเคช्เคฏूเคŸเคฐ เค…เคตेเคฏเคฐเคจेเคธ (Computer Awareness Notes) เคญाเค— เค•े เคฒिเค เคนैं।

    Q1. IoT เค•ा เคชूเคฐ्เคฃ เคฐूเคช (Full Form) เค•्เคฏा เคนै?

    (A) Internet of Technology  |  (B) Internet of Things  |  (C) Internal Online Technology  |  (D) Intelligent Object Transfer
    เคธเคนी เค‰เคค्เคคเคฐ: (B) Internet of Things
    เคธ्เคชเคท्เคŸीเค•เคฐเคฃ: IoT เคญौเคคिเค• เคตเคธ्เคคुเค“ं (Things) เค•ा เค‡ंเคŸเคฐเคจेเคŸ เคจेเคŸเคตเคฐ्เค• เคนै เคœो เคกेเคŸा เคธाเคा เค•เคฐเคคे เคนैं।

    Q2. "Internet of Things" เคถเคฌ्เคฆ เคชเคนเคฒी เคฌाเคฐ เค•िเคธเคจे เค—เคข़ा เคฅा?

    (A) เคŸिเคฎ เคฌเคฐ्เคจเคฐ्เคธ-เคฒी  |  (B) เค•ेเคตिเคจ เคเคถ्เคŸเคจ  |  (C) เคฌिเคฒ เค—ेเคŸ्เคธ  |  (D) เคตिंเคŸ เคธเคฐ्เคซ़
    เคธเคนी เค‰เคค्เคคเคฐ: (B) เค•ेเคตिเคจ เคเคถ्เคŸเคจ (Kevin Ashton)
    เคธ्เคชเคท्เคŸीเค•เคฐเคฃ: 1999 เคฎें เค•ेเคตिเคจ เคเคถ्เคŸเคจ เคจे เคธเคช्เคฒाเคˆ เคšेเคจ เคฎैเคจेเคœเคฎेंเคŸ เคฎें RFID เค•े เค‰เคชเคฏोเค— เค•े เคธंเคฆเคฐ्เคญ เคฎें เคฏเคน เคถเคฌ्เคฆ เคฆिเคฏा เคฅा।

    Q3. IoT เคธिเคธ्เคŸเคฎ เคฎें "Sensor" เค•ा เคฎुเค–्เคฏ เค•ाเคฐ्เคฏ เค•्เคฏा เคนै?

    (A) เคกेเคŸा เคกिเคฒीเคŸ เค•เคฐเคจा  |  (B) เคตाเคคाเคตเคฐเคฃ เคธे เคกेเคŸा เค•เคฒेเค•्เคŸ (Collect) เค•เคฐเคจा  |  (C) เคตाเคฏเคฐเคธ เคฐिเคฎूเคต เค•เคฐเคจा  |  (D) เคธॉเคซ्เคŸเคตेเคฏเคฐ เค‡เคจเคธ्เคŸॉเคฒ เค•เคฐเคจा
    เคธเคนी เค‰เคค्เคคเคฐ: (B) เคตाเคคाเคตเคฐเคฃ เคธे เคกेเคŸा เค•เคฒेเค•्เคŸ เค•เคฐเคจा
    เคธ्เคชเคท्เคŸीเค•เคฐเคฃ: เคธेंเคธเคฐ เคญौเคคिเค• เคตाเคคाเคตเคฐเคฃ (เคคाเคชเคฎाเคจ, เค—เคคि, เคจเคฎी) เคธे เค•เคš्เคšा เคกेเคŸा เคช्เคฐाเคช्เคค เค•เคฐเค•े เคธिเคธ्เคŸเคฎ เค•ो เคญेเคœเคคे เคนैं।

    Q4. M2M (Machine-to-Machine) เค•เคฎ्เคฏुเคจिเค•ेเคถเคจ เคธे เค•्เคฏा เคคाเคค्เคชเคฐ्เคฏ เคนै?

    (A) เคฎเคจुเคท्เคฏ เคธे เคฎเคถीเคจ เค•ा เคธंเคตाเคฆ (B) เคฆो เคฎเคถीเคจों เค•ा เคฌिเคจा เคฎाเคจเคตीเคฏ เคนเคธ्เคคเค•्เคทेเคช เค•े เคกेเคŸा เคธाเคा เค•เคฐเคจा (C) เคฎोเคฌाเค‡เคฒ เคธे เคฎोเคฌाเค‡เคฒ เคšाเคฐ्เคœिंเค— (D) เค‰เคชเคฐोเค•्เคค เค•ोเคˆ เคจเคนीं

    เค‰เคค्เคคเคฐ: (B) เคฆो เคฎเคถीเคจों เค•ा เค†เคชเคธ เคฎें เคฌिเคจा เคฎाเคจเคตीเคฏ เคนเคธ्เคคเค•्เคทेเคช เค•े เคกेเคŸा เคธाเคा เค•เคฐเคจा।

    Q5. IoT เค‰เคชเค•เคฐเคฃों เคฆ्เคตाเคฐा เค•เคฒेเค•्เคŸ เค•िเคฏा เค—เคฏा เคตिเคถाเคฒ เคกेเคŸा เคช्เคฐोเคธेเคธिंเค— เค”เคฐ เคธ्เคŸोเคฐेเคœ เค•े เคฒिเค เค•เคนाँ เคญेเคœा เคœाเคคा เคนै?

    (A) เค•ीเคฌोเคฐ्เคก เคฎें (B) เค•्เคฒाเค‰เคก เคช्เคฒेเคŸเคซ़ॉเคฐ्เคฎ (Cloud Platform) เคชเคฐ (C) เคฎॉเคจिเคŸเคฐ เคฎें (D) เคช्เคฐिंเคŸเคฐ เคฎें

    เค‰เคค्เคคเคฐ: (B) เค•्เคฒाเค‰เคก เคช्เคฒेเคŸเคซ़ॉเคฐ्เคฎ (Cloud Platform) เคชเคฐ।

    Q6. เคจिเคฎ्เคจ เคฎें เคธे เค•ौเคจ-เคธा เคเค• IoT เค•ा เคช्เคฐเคฎुเค– เค…เคจुเคช्เคฐเคฏोเค— (Application) เคนै?

    (A) MS Paint (B) Notepad (C) Smart Home / Smart City (D) Compiler

    เค‰เคค्เคคเคฐ: (C) Smart Home / Smart City।

    Q7. RFID เค•ा เคชूเคฐ्เคฃ เคฐूเคช เค•्เคฏा เคนै, เคœिเคธเค•ा เค‰เคชเคฏोเค— IoT เคฎें เคตाเคฏเคฐเคฒेเคธ เคชเคนเคšाเคจ เค•े เคฒिเค เคนोเคคा เคนै?

    (A) Radio Frequency Identification (B) Remote File Interface (C) Rapid Frequency Device (D) Radio File Identity

    เค‰เคค्เคคเคฐ: (A) Radio Frequency Identification।

    Q8. "Edge Computing" IoT เคฎें เค•्เคฏों เค‰เคชเคฏोเค—ी เคนै?

    (A) เคฏเคน เค‡ंเคŸเคฐเคจेเคŸ เคฌंเคฆ เค•เคฐ เคฆेเคคा เคนै (B) เคฏเคน เคกेเคŸा เค•ो เคฆूเคฐ เคธเคฐ्เคตเคฐ เค•ी เคฌเคœाเคฏ เคกिเคตाเค‡เคธ เค•े เคชाเคธ เคนी เคช्เคฐोเคธेเคธ เค•เคฐเคคा เคนै, เคœिเคธเคธे เคธ्เคชीเคก เคฌเฅเคคी เคนै (C) เคฏเคน เค•ंเคช्เคฏूเคŸเคฐ เค•ा เค•िเคจाเคฐा เคนै (D) เค‰เคชเคฐोเค•्เคค เคธเคญी

    เค‰เคค्เคคเคฐ: (B) เคฏเคน เคกेเคŸा เค•ो เคฒोเค•เคฒ เคจेเคŸเคตเคฐ्เค• เคชเคฐ เคนी เคช्เคฐोเคธेเคธ เค•เคฐเคคा เคนै เคœिเคธเคธे เคฒेเคŸेंเคธी (Latency) เค•เคฎ เคนोเคคी เคนै।

    Q9. IoT เคจेเคŸเคตเคฐ्เค• เคฒाเค—ू เค•เคฐเคจे เคฎें เคธเคฌเคธे เคฌเคก़ी เคšुเคจौเคคी (Challenge) เค•्เคฏा เคฎाเคจी เคœाเคคी เคนै?

    (A) Cyber Security Risk & Data Privacy (B) เคช्เคฐिंเคŸเคฐ เค•ी เคธ्เคชीเคก (C) เค•ीเคฌोเคฐ्เคก เคฒेเค†เค‰เคŸ (D) เคฌैเคŸเคฐी เคธाเค‡เคœ

    เค‰เคค्เคคเคฐ: (A) Cyber Security Risk (เคกिเคตाเค‡เคธ เคนैเค•िंเค— เค”เคฐ เคกेเคŸा เคšोเคฐी เค•ा เค–เคคเคฐा)।

    Q10. เคœเคฌ IoT เค•ो Artificial Intelligence (AI) เค•े เคธाเคฅ เคฎिเคฒा เคฆिเคฏा เคœाเคคा เคนै, เคคो เค‰เคธे เค•्เคฏा เค•เคนा เคœाเคคा เคนै?

    (A) Artificial IoT (B) AIoT (C) Smart AI (D) ML-IoT

    เค‰เคค्เคคเคฐ: (B) AIoT (Artificial Intelligence of Things)।

    11. เคฎเคนเคค्เคตเคชूเคฐ्เคฃ เค…เค•्เคธเคฐ เคชूเค›े เคœाเคจे เคตाเคฒे เคช्เคฐเคถ्เคจ (FAQs)

    Q1. Internet of Things (IoT) เค•्เคฏा เคนै?
    เค‰เคค्เคคเคฐ: IoT เคเค• เคเคธी เค‰เคจ्เคจเคค เคคเค•เคจीเค• เคนै เคœिเคธเคฎें เคนเคฎाเคฐे เค†เคธ-เคชाเคธ เค•े เคซिเคœिเค•เคฒ เคกिเคตाเค‡เคธ (TV, เคซ्เคฐिเคœ, เค•ाเคฐ, เคฎเคถीเคจें) เค‡ंเคŸเคฐเคจेเคŸ เคธे เคœुเคก़เค•เคฐ เคเค•-เคฆूเคธเคฐे เคธे เคกेเคŸा เค•เคฒेเค•्เคŸ เค”เคฐ เคถेเคฏเคฐ เค•เคฐเคคे เคนैं, เคคเคฅा เคธ्เคฎाเคฐ्เคŸ เคจिเคฐ्เคฃเคฏ เคฒेเคคे เคนैं।

    Q2. IoT เคฎें Sensor (เคธेंเคธเคฐ) เค”เคฐ Actuator (เคเค•्เคšुเคเคŸเคฐ) เคฎें เค•्เคฏा เค…ंเคคเคฐ เคนै?
    เค‰เคค्เคคเคฐ: เคธेंเคธเคฐ เคญौเคคिเค• เคตाเคคाเคตเคฐเคฃ เคธे เคกेเคŸा (เคœैเคธे เคคाเคชเคฎाเคจ เคฏा เค—เคคि) เค‡เค•เคŸ्เค ा เค•เคฐเคคे เคนैं, เคœเคฌเค•ि เคเค•्เคšुเคเคŸเคฐ เคธिเคธ्เคŸเคฎ เคธे เค•เคฎांเคก เคฎिเคฒเคจे เคชเคฐ เคซिเคœिเค•เคฒ เคเค•्เคถเคจ (เคœैเคธे เคฎोเคŸเคฐ เคšाเคฒू เค•เคฐเคจा เคฏा เคตाเคฒ्เคต เค–ोเคฒเคจा) เค•เคฐเคคे เคนैं।

    Q3. IoT เค•ा เคธเคฌเคธे เคฌเคก़ा เคฒाเคญ (Advantage) เค•्เคฏा เคนै?
    เค‰เคค्เคคเคฐ: เค‡เคธเค•ा เคธเคฌเคธे เคฌเคก़ा เคฒाเคญ Automation (เคธ्เคตเคšाเคฒเคจ) เค”เคฐ Remote Monitoring เคนै, เคœिเคธเคธे เคธเคฎเคฏ, เคชैเคธे เค”เคฐ เคŠเคฐ्เคœा (Energy) เค•ी เคญाเคฐी เคฌเคšเคค เคนोเคคी เคนै।

    Q4. IoT เคฎें Cloud Computing เค•ी เค•्เคฏा เคญूเคฎिเค•ा เคนै?
    เค‰เคค्เคคเคฐ: เคฒाเค–ों IoT เค‰เคชเค•เคฐเคฃों เคฆ्เคตाเคฐा เคฒเค—ाเคคाเคฐ เคญेเคœे เคœा เคฐเคนे เคกेเคŸा (Big Data) เค•ो เคธुเคฐเค•्เคทिเคค เคฐूเคช เคธे เคธ्เคŸोเคฐ (Store), เคช्เคฐोเคธेเคธ เค”เคฐ เคเคจाเคฒाเค‡เคœ़ (Analyze) เค•เคฐเคจे เค•े เคฒिเค เค•्เคฒाเค‰เคก เคธเคฐ्เคตเคฐ เค•ा เค‰เคชเคฏोเค— เคนोเคคा เคนै।

    Q5. IoT เคฎें M2M (Machine-to-Machine) เค•เคฎ्เคฏुเคจिเค•ेเคถเคจ เค•्เคฏा เคนै?
    เค‰เคค्เคคเคฐ: เคฏเคน เคตเคน เคคเค•เคจीเค• เคนै เคœिเคธเคฎें เคฆो เคฏा เคฆो เคธे เค…เคงिเค• เคฎเคถीเคจें เค†เคชเคธ เคฎें เคฌिเคจा เค•िเคธी เค‡ंเคธाเคจ เค•े เคจिเคฐ्เคฆेเคถ เค•े เค‡ंเคŸเคฐเคจेเคŸ เคฏा เคจेเคŸเคตเคฐ्เค• เค•े เคœเคฐिเค เคกेเคŸा เค•ा เค†เคฆाเคจ-เคช्เคฐเคฆाเคจ เค•เคฐเคคी เคนैं।

    Q6. IoT เคจेเคŸเคตเคฐ्เค• เคฎें เคธाเค‡เคฌเคฐ เคธुเคฐเค•्เคทा (Cyber Security) เค•्เคฏों เคœเคฐूเคฐी เคนै?
    เค‰เคค्เคคเคฐ: เค•्เคฏोंเค•ि เคฏे เคธเคญी เค‰เคชเค•เคฐเคฃ เค‡ंเคŸเคฐเคจेเคŸ เคธे เคœुเคก़े เคนोเคคे เคนैं, เค‡เคธเคฒिเค เคนैเค•เคฐ्เคธ เค‡เคจเค•ा เคจिเคฏंเคค्เคฐเคฃ เค…เคชเคจे เคนाเคฅ เคฎें เคฒे เคธเค•เคคे เคนैं เคฏा เคจिเคœी เคกेเคŸा (Data Breach) เคšुเคฐा เคธเค•เคคे เคนैं। เค‡เคธเคธे เคฌเคšเคจे เค•े เคฒिเค เคเคจ्เค•्เคฐिเคช्เคถเคจ เค”เคฐ เคธ्เคŸ्เคฐांเค— เคชाเคธเคตเคฐ्เคก เคœเคฐूเคฐी เคนैं।

    ๐Ÿ”— Related Computer Awareness Notes (Topical Links)

    เค…เคชเคจी เคชเคฐीเค•्เคทा เค•ी เคคैเคฏाเคฐी เค•ो เคธंเคชूเคฐ्เคฃ เคฌเคจाเคจे เค•े เคฒिเค เคนเคฎाเคฐे เค…เคจ्เคฏ เคฎเคนเคค्เคตเคชूเคฐ्เคฃ เค•ंเคช्เคฏूเคŸเคฐ เคจोเคŸ्เคธ เคญी เค…เคตเคถ्เคฏ เคชเคข़ें:

    เคตिเคธ्เคคृเคค เคคैเคฏाเคฐी เค”เคฐ เคซ्เคฐी เคฎॉเค• เคŸेเคธ्เคŸ เค•े เคฒिเค เคนเคฎाเคฐी เคเคช เคกाเค‰เคจเคฒोเคก เค•เคฐें: Toppers Adda App