• Sign In
    • FULL EXAM PREP TOPPERS APP Test Series & Video
    Latest Updates
    ๐Ÿš€ Loading Updates...

    DBMS Notes in Hindi | Database Management System, MCQs & FAQs

    เคกेเคŸाเคฌेเคธ เคฎैเคจेเคœเคฎेंเคŸ เคธिเคธ्เคŸเคฎ (DBMS) เค•्เคฏा เคนै? | เคช्เคฐเค•ाเคฐ, Keys, SQL Commands & 25+ MCQs

    Toppers Adda | Computer Notes in Hindi for SSC CGL, SSC CHSL, RRB, Banking, , Railway, UP Police, UPSSSC PET,UPPCS, RO/ARO,Junior Assistant, Lekhpal, CTET, UPTET, DSSSB, NIELIT, CUET, BPSC, , KVS, NVS, UPSC, CCC, O Level and competitive exams.

    [ Featured Image Placeholder ]
    Title: Database Management System (DBMS) Notes in Hindi | SQL & RDBMS Guide
    Alt Text: DBMS Architecture, Relational Database Tables, SQL Commands Stack, and Normalization Diagram
    ๐Ÿ“‹ Table of Contents (เคตिเคทเคฏ เคธूเคšी)

    1. เคกेเคŸाเคฌेเคธ เคฎैเคจेเคœเคฎेंเคŸ เคธिเคธ्เคŸเคฎ (DBMS) เค•्เคฏा เคนै?

    Database Management System (DBMS) เคเค• เคชเคฐिเคท्เค•ृเคค Software System เคนै, เคœिเคธเค•ा เค‰เคชเคฏोเค— เคกिเคœिเคŸเคฒ เคกेเคŸा เค•ो เคต्เคฏเคตเคธ्เคฅिเคค เคคเคฐीเค•े เคธे เคช्เคฐเคฌंเคงिเคค เค•เคฐเคจे เค•े เคฒिเค เค•िเคฏा เคœाเคคा เคนै। เคฎुเค–्เคฏ เคฐूเคช เคธे เค‡เคธเค•ा เค•ाเคฐ्เคฏ เคกेเคŸाเคฌेเคธ เค•ो Create (เคฌเคจाเคจे), Store (เคธंเค—्เคฐเคนिเคค เค•เคฐเคจे), Organize (เคต्เคฏเคตเคธ्เคฅिเคค เค•เคฐเคจे), Retrieve (เค–ोเคœเคจे), Update (เคธंเคถोเคงिเคค เค•เคฐเคจे), Delete (เคนเคŸाเคจे) เคคเคฅा Manage (เคช्เคฐเคฌंเคงเคจ) เค•เคฐเคจे เค•ी เคธुเคฐเค•्เคทिเคค เคธुเคตिเคงा เคช्เคฐเคฆाเคจ เค•เคฐเคจा เคนै।

    เคธเคฐเคฒ เคถเคฌ्เคฆों เคฎें, เคœเคฌ เคกेเคŸा เค•ा เค†เค•ाเคฐ เคฌเคนुเคค เคฌเคก़ा เคนो เคœाเคคा เคนै, เคคो เค‰เคธे เคธाเคงाเคฐเคฃ เค•ाเค—เคœ़ों เคฏा เคเค•्เคธेเคฒ เคถीเคŸ เคฎें เคธंเคญाเคฒเคจा เค…เคธंเคญเคต เคนोเคคा เคนै। เคเคธे เคธเคฎเคฏ เคฎें DBMS เคธॉเคซ्เคŸเคตेเคฏเคฐ เคฌเคก़ी เคฎाเคค्เคฐा เคฎें เคกेเคŸा เค•ो เคธुเคฐเค•्เคทिเคค (Secure), เคค्เคฐुเคŸिเคนीเคจ เค”เคฐ เค†เคธाเคจी เคธे เคเค•्เคธेเคธ เค•เคฐเคจे เคฏोเค—्เคฏ เคฌเคจाเคคा เคนै। เค†เคœ เคฌैंเค•िंเค— เคช्เคฐเคฃाเคฒी, เค‘เคจเคฒाเค‡เคจ เคชเคฐीเค•्เคทा เคช्เคฐเคฃाเคฒी, เคฐेเคฒเคตे เคฐिเคœเคฐ्เคตेเคถเคจ, เคฐाเคท्เคŸ्เคฐीเคฏ เคชเคนเคšाเคจ เคชเคค्เคฐ (เคœैเคธे เค†เคงाเคฐ เคกेเคŸाเคฌेเคธ), เค‡เคจเค•เคฎ เคŸैเค•्เคธ เคตिเคญाเค— เคคเคฅा เคˆ-เค•ॉเคฎเคฐ्เคธ เคตेเคฌเคธाเค‡เคŸों เคชเคฐ เค•เคฐोเคก़ों เคฏूเคœเคฐ्เคธ เค•ा เคกेเคŸा เค‡เคธी เคคเค•เคจीเค• เค•े เคฆ्เคตाเคฐा เคธंเคญाเคฒा เคœाเคคा เคนै।

    ๐Ÿ“Œ เคกेเคŸाเคฌेเคธ เค•्เคฏा เคนै? (What is Database?)
    เคกेเคŸाเคฌेเคธ เคชเคฐเคธ्เคชเคฐ เคธंเคฌंเคงिเคค (Related) เคกेเคŸा เค•ा เคเค• เคต्เคฏเคตเคธ्เคฅिเคค (Organized) เคธंเค—्เคฐเคน (Collection) เคนोเคคा เคนै।
    เค‰เคฆाเคนเคฐเคฃ: เค•ॉเคฒेเคœ เคฎें เค›ाเคค्เคฐों เค•ा เคฐिเค•ॉเคฐ्เคก, เคฌैंเค• เคฎें เค—्เคฐाเคนเค•ों เค•ा เคตिเคตเคฐเคฃ, เคชुเคธ्เคคเค•ाเคฒเคฏ (Library) เคฎें เคชुเคธ्เคคเค•ों เค•ा เคฐिเค•ॉเคฐ्เคก เค†เคฆि।

    2. DBMS เค•ी เค†เคตเคถ्เคฏเค•เคคा เคเคตं เค‡เคคिเคนाเคธ

    เคฏเคฆि เคนเคฎ เค†เคงुเคจिเค• DBMS เคธॉเคซ्เคŸเคตेเคฏเคฐ เค•े เคธ्เคฅाเคจ เคชเคฐ เคชाเคฐंเคชเคฐिเค• เคซाเค‡เคฒों เคฏा เคฐเคœिเคธ्เคŸเคฐों เค•ा เค‰เคชเคฏोเค— เค•เคฐें, เคคो เคนเคฎें เคจिเคฎ्เคจเคฒिเค–िเคค เค—ंเคญीเคฐ เคธเคฎเคธ्เคฏाเค“ं เค•ा เคธाเคฎเคจा เค•เคฐเคจा เคชเคก़เคคा เคนै, เคœिเคจเค•ा เคจिเคตाเคฐเคฃ DBMS เค•เคฐเคคा เคนै:

    • Data Redundancy (เคกेเคŸा เคฆोเคนเคฐाเคต): เคธाเคงाเคฐเคฃ เคซाเค‡เคฒ เคธिเคธ्เคŸเคฎ เคฎें เคเค• เคนी เคกेเคŸा เค•เคˆ เคœเค—เคนों เคชเคฐ เคฌाเคฐ-เคฌाเคฐ เคธेเคต เคนो เคธเค•เคคा เคนै, เคœिเคธเคธे เคธ्เคŸोเคฐेเคœ เค•ी เคฌเคฐ्เคฌाเคฆी เคนोเคคी เคนै।
    • Data Inconsistency (เคกेเคŸा เค…เคธंเค—เคคि): เคเค• เคœเค—เคน เคกेเคŸा เค…เคชเคกेเคŸ เค•เคฐเคจे เคชเคฐ เคฆूเคธเคฐी เคœเค—เคน เคชुเคฐाเคจा เคกेเคŸा เคนी เคฐเคน เคœाเคคा เคนै, เคœिเคธเคธे เคœाเคจเค•ाเคฐी เคญ्เคฐเคฎिเคค เค•เคฐเคจे เคตाเคฒी เคนो เคœाเคคी เคนै।
    • Poor Security (เค•เคฎเคœोเคฐ เคธुเคฐเค•्เคทा): เคธाเคงाเคฐเคฃ เคซाเค‡เคฒों เค•ो เค•ोเคˆ เคญी เค…เคจเคงिเค•ृเคค (Unauthorized) เคต्เคฏเค•्เคคि เคฆेเค– เคฏा เคšुเคฐा เคธเค•เคคा เคนै।
    • Slow Retrieval (เคงीเคฎी เค–ोเคœ เคช्เคฐเคฃाเคฒी): เคฒाเค–ों เคฐिเค•ॉเคฐ्เคก्เคธ เคฎें เคธे เค•िเคธी เคเค• เคฐिเค•ॉเคฐ्เคก เค•ो เคขूंเคขเคจे เคฎें เคฌเคนुเคค เค…เคงिเค• เคธเคฎเคฏ เคจเคท्เคŸ เคนोเคคा เคนै।

    ๐Ÿ“œ เคกेเคŸाเคฌेเคธ เค•ा เค‡เคคिเคนाเคธ (History)

    เคกेเคŸाเคฌेเคธ เคธिเคธ्เคŸเคฎ เค•ा เคตिเค•ाเคธ 1960 เค•े เคฆเคถเค• เคฎें เคถुเคฐू เคนुเค† เคฅा เคœเคฌ เคšाเคฐ्เคฒ्เคธ เคฌเคšเคฎैเคจ (Charles Bachman) เคจे เคชเคนเคฒा เค•เคฎเคฐ्เคถिเคฏเคฒ เคกेเคŸाเคฌेเคธ 'IDS' เคฌเคจाเคฏा เคฅा। เคฒेเค•िเคจ เคกेเคŸाเคฌेเคธ เค•े เค•्เคทेเคค्เคฐ เคฎें เคธเคฌเคธे เคฌเคก़ा เคเคคिเคนाเคธिเค• เคฌเคฆเคฒाเคต เคตเคฐ्เคท 1970 เคฎें เค†เคฏा, เคœเคฌ เค†เคˆเคฌीเคเคฎ (IBM) เค•े เคตैเคœ्เคžाเคจिเค• เคเคกเค—เคฐ เคเคซ. เค•ॉเคก (Edgar F. Codd / E.F. Codd) เคจे Relational Database Model เคช्เคฐเคธ्เคคुเคค เค•िเคฏा। เค—เคฃिเคค เค•े เคธिเคฆ्เคงांเคคों เคชเคฐ เค†เคงाเคฐिเคค เค‡เคธ เคฎॉเคกเคฒ เคจे เคกेเคŸा เค•ो เคŸेเคฌเคฒ्เคธ เคฎें เคต्เคฏเคตเคธ्เคฅिเคค เค•เคฐเคจे เค•ा เคจिเคฏเคฎ เคฆिเคฏा। เคฏเคนी เค•ाเคฐเคฃ เคนै เค•ि เค‡เคจ्เคนें "Father of Relational Database" เค•เคนा เคœाเคคा เคนै।

    3. DBMS เค•े เคฎुเค–्เคฏ เค˜เคŸเค• (Components of DBMS)

    เคเค• เคชूเคฐ्เคฃ เคกेเคŸाเคฌेเคธ เคฎैเคจेเคœเคฎेंเคŸ เคธिเคธ्เคŸเคฎ เคฎुเค–्เคฏ เคฐूเคช เคธे เค›เคน เคฎเคนเคค्เคตเคชूเคฐ्เคฃ เค˜เคŸเค•ों เคธे เคฎिเคฒเค•เคฐ เค•ाเคฐ्เคฏ เค•เคฐเคคा เคนै:

    1. Database (เคตाเคธ्เคคเคตिเค• เคกेเคŸा): เคตเคน เคธ्เคฅाเคจ เคœเคนाँ เคฏूเคœเคฐ เค•ा เคฎूเคฒ เคกेเคŸा เคธुเคฐเค•्เคทिเคค เคฐเคนเคคा เคนै।
    2. DBMS Software: เคตเคน เคฎुเค–्เคฏ เคช्เคฐोเค—्เคฐाเคฎ เคœो เคฏूเคœเคฐ เค”เคฐ เคกेเคŸाเคฌेเคธ เค•े เคฌीเคš เคเค• เค‡ंเคŸเคฐเคซेเคธ เค•ा เค•ाเคฐ्เคฏ เค•เคฐเคคा เคนै।
    3. Query Processor: เคฏเคน เคฏूเคœเคฐ เคฆ्เคตाเคฐा เคฒिเค–ी เค—เคˆ SQL เค•्เคตेเคฐी เค•ो เคธเคฎเคเค•เคฐ เค•ंเคช्เคฏूเคŸเคฐ เค•ी เคญाเคทा เคฎें เคฌเคฆเคฒเคคा เคนै।
    4. Database Engine: เคฏเคน เค•ोเคฐ เคช्เคฐोเค—्เคฐाเคฎ เคนै เคœो เคกेเคŸा เค•ो เคกिเคธ्เค• เคชเคฐ เคธ्เคŸोเคฐ (Store) เค•เคฐเคจे เค”เคฐ เคตเคนाँ เคธे เคจिเค•ाเคฒเคจे (Retrieve) เค•ा เคฎूเคฒ เค•ाเคฐ्เคฏ เคธंเคญाเคฒเคคा เคนै।
    5. Data Dictionary (เคกेเคŸा เคกिเค•्เคถเคจเคฐी): เคฏเคน 'เคกेเคŸा เค•े เคฌाเคฐे เคฎें เคกेเคŸा' เคฏाเคจी Metadata เค•ो เคธ्เคŸोเคฐ เค•เคฐเคคा เคนै, เคœैเคธे เคŸेเคฌเคฒ्เคธ เค•ी เคธंเคฐเคšเคจा, เค•ॉเคฒเคฎ เค•े เคช्เคฐเค•ाเคฐ เค”เคฐ เคธुเคฐเค•्เคทा เคจिเคฏเคฎ।
    6. Users (เค‰เคชเคฏोเค—เค•เคฐ्เคคा): เคกेเคŸाเคฌेเคธ เคเค•्เคธेเคธ เค•เคฐเคจे เคตाเคฒे เคฒोเค—, เคœैเคธे- เคเคช्เคฒीเค•ेเคถเคจ เคช्เคฐोเค—्เคฐाเคฎเคฐ, เคंเคก-เคฏूเคœเคฐ เค”เคฐ DBA (Database Administrator)।

    4. เคกेเคŸाเคฌेเคธ เค•े เคช्เคฐเค•ाเคฐ (Types of DBMS)

    เคกेเคŸा เค•ी เคฌเคจाเคตเคŸ (Structure) เค”เคฐ เคธंเคฌंเคงों เค•े เค†เคงाเคฐ เคชเคฐ เคกेเคŸाเคฌेเคธ เคช्เคฐเคฃाเคฒिเคฏों เค•ो เคšाเคฐ เคญाเค—ों เคฎें เคตเคฐ्เค—ीเค•ृเคค เค•िเคฏा เค—เคฏा เคนै:

    1. Hierarchical DBMS

    เคฏเคน เคกेเคŸाเคฌेเคธ Tree Structure (เคชेเฅœ เค•ी เคธंเคฐเคšเคจा) เคชเคฐ เค†เคงाเคฐिเคค เคนोเคคा เคนै। เค‡เคธเคฎें เคกेเคŸा เคชैเคฐेंเคŸ-เคšाเค‡เคฒ्เคก (Parent-Child) เคฐिเคฒेเคถเคจเคถिเคช เคฎें เคœुเฅœा เคนोเคคा เคนै, เคœเคนाँ เคเค• เคชैเคฐेंเคŸ เค•े เค•เคˆ เคšाเค‡เคฒ्เคก เคฐिเค•ॉเคฐ्เคก เคนो เคธเค•เคคे เคนैं।

    2. Network DBMS

    เคฏเคน เคนिเคฏเคฐाเคฐ्เค•ीเค•เคฒ เคฎॉเคกเคฒ เค•ा เค‰เคจ्เคจเคค เคฐूเคช เคนै, เคฒेเค•िเคจ เค‡เคธเคฎें เค—्เคฐाเคซ เคธंเคฐเคšเคจा (Graph Structure) เคนोเคคी เคนै। เคฏเคนाँ เคเค• เคšाเค‡เคฒ्เคก เคฐिเค•ॉเคฐ्เคก เค•े เคเค• เคธे เค…เคงिเค• เคชैเคฐेंเคŸ เคฐिเค•ॉเคฐ्เคก เคนो เคธเค•เคคे เคนैं।

    3. Relational DBMS (RDBMS)

    เคฏเคน เคตเคฐ्เคคเคฎाเคจ เคฎें เคธเคฌเคธे เคฒोเค•เคช्เคฐिเคฏ เค”เคฐ เคฎเคนเคค्เคตเคชूเคฐ्เคฃ เคช्เคฐเค•ाเคฐ เคนै। เค‡เคธเคฎें เคชूเคฐा เคกेเคŸा เคŸेเคฌเคฒ्เคธ (Rows & Columns) เค•े เคฐूเคช เคฎें เคธ्เคŸोเคฐ เคนोเคคा เคนै।
    เค‰เคฆाเคนเคฐเคฃ: MySQL, Oracle Database, MS SQL Server, PostgreSQL.

    4. Object-Oriented DBMS

    เค‡เคธ เคฎॉเคกเคฒ เคฎें เคกेเคŸा เค•ो 'เค‘เคฌ्เคœेเค•्เคŸ्เคธ' (Objects) เค”เคฐ เค•्เคฒाเคธेเคธ เค•े เคฐूเคช เคฎें เคธ्เคŸोเคฐ เค•िเคฏा เคœाเคคा เคนै, เคœैเคธा เค•ि เค‘เคฌ्เคœेเค•्เคŸ เค“เคฐिเคंเคŸेเคก เคช्เคฐोเค—्เคฐाเคฎिंเค— (Java/C++) เคฎें เคนोเคคा เคนै।

    5. เคช्เคฐเคฎुเค– เคถเคฌ्เคฆाเคตเคฒी & Keys เค•े เคช्เคฐเค•ाเคฐ (Most Important)

    RDBMS (เคฐिเคฒेเคถเคจเคฒ เคกेเคŸाเคฌेเคธ) เค•े เค…ंเคคเคฐ्เค—เคค เคจिเคฎ्เคจเคฒिเค–िเคค เคคเค•เคจीเค•ी เคถเคฌ्เคฆों เค•ा เค…เคฐ्เคฅ เคชเคฐीเค•्เคทाเค“ं เคฎें เคฌाเคฐ-เคฌाเคฐ เค‘เคฌ्เคœेเค•्เคŸिเคต เคช्เคฐเคถ्เคจों เค•े เคฐूเคช เคฎें เคชूเค›ा เคœाเคคा เคนै:

    • Table (เคฐिเคฒेเคถเคจ): เคฐो เค”เคฐ เค•ॉเคฒเคฎ เคธे เคฎिเคฒเค•เคฐ เคฌเคจी เคตเคน เค—्เคฐिเคก เคธंเคฐเคšเคจा เคœिเคธเคฎें เคกेเคŸा เคธेเคต เคนोเคคा เคนै।
    • Record (Row / Tuple): เคŸेเคฌเคฒ เค•ी เคช्เคฐเคค्เคฏेเค• เค•्เคทैเคคिเคœ เคฐेเค–ा (Horizontal Entry) เค•ो Row, Record เคฏा Tuple เค•เคนा เคœाเคคा เคนै। เคฏเคน เค•िเคธी เคเค• เคต्เคฏเค•्เคคि เคฏा เคตเคธ्เคคु เค•ी เคชूเคฐी เคœाเคจเค•ाเคฐी เคฆเคฐ्เคถाเคคा เคนै।
    • Field (Column / Attribute): เคŸेเคฌเคฒ เค•ी เคช्เคฐเคค्เคฏेเค• เค–เฅœी เคฐेเค–ा (Vertical Entry) เค•ो Column, Field เคฏा Attribute เค•เคนเคคे เคนैं। เคฏเคน เคกेเคŸा เค•े เคช्เคฐเค•ाเคฐ เคฏा เคถ्เคฐेเคฃी เค•ो เคฆเคฐ्เคถाเคคा เคนै।
    • Cell (เคธेเคฒ): เคฐो เค”เคฐ เค•ॉเคฒเคฎ เค•े เคฎिเคฒเคจ เคฌिंเคฆु (Intersection) เค•ो เคธेเคฒ เค•เคนเคคे เคนैं เคœเคนाँ เคตाเคธ्เคคเคตिเค• เคตैเคฒ्เคฏू เคฒिเค–ी เคœाเคคी เคนै।

    ๐Ÿ”‘ เคกेเคŸाเคฌेเคธ เค•ीเคœ เค•े เคช्เคฐเค•ाเคฐ (Types of Database Keys)

    เคŸेเคฌเคฒ เคฎें เคฐिเค•ॉเคฐ्เคก्เคธ เค•ो เค–ोเคœเคจे เค”เคฐ เคŸेเคฌเคฒ्เคธ เค•े เคฌीเคš เคธंเคฌंเคง เคฌเคจाเคจे เค•े เคฒिเค เค•ीเคœ (Keys) เค•ा เค‰เคชเคฏोเค— เค•िเคฏा เคœाเคคा เคนै:

    • Primary Key (เคช्เคฐाเคฅเคฎिเค• เค•ुंเคœी): เคฏเคน เค•िเคธी เคŸेเคฌเคฒ เคฎें เคช्เคฐเคค्เคฏेเค• เคฐिเค•ॉเคฐ्เคก เค•ी เคตिเคถिเคท्เคŸ (Unique) เคชเคนเคšाเคจ เค•เคฐเคคी เคนै। เคธเคฌเคธे เคฎुเค–्เคฏ เคฌाเคค— เคช्เคฐाเค‡เคฎเคฐी เค•ी เคฎें เค•เคญी เคญी Duplicate เคตैเคฒ्เคฏू เคจเคนीं เคนो เคธเค•เคคी เค”เคฐ เคฏเคน เค•เคญी เคญी เค–ाเคฒी (NULL) เคจเคนीं เค›ोเคก़ी เคœा เคธเค•เคคी। (เค‰เคฆाเคนเคฐเคฃ: เคฐोเคฒ เคจंเคฌเคฐ เคฏा เคฌैंเค• เค…เค•ाเค‰ंเคŸ เคจंเคฌเคฐ)
    • Foreign Key (เคตिเคฆेเคถी เค•ुंเคœी): เคฏเคน เคตเคน เค•ॉเคฒเคฎ เคนोเคคा เคนै เคœो เคฆो เค…เคฒเค—-เค…เคฒเค— เคŸेเคฌเคฒ्เคธ เค•े เคฌीเคš เคธंเคฌंเคง (Relationship) เคธ्เคฅाเคชिเคค เค•เคฐเคคा เคนै। เคเค• เคŸेเคฌเคฒ เค•ी เคซॉเคฐेเคจ เค•ी, เคฆूเคธเคฐी เคŸेเคฌเคฒ เค•ी เคช्เคฐाเค‡เคฎเคฐी เค•ी เคธे เคœुเคก़ी เคนोเคคी เคนै।
    • Candidate Key: เคŸेเคฌเคฒ เค•े เคตे เคธเคญी เค•ॉเคฒเคฎ เคฏा เค•ॉเคฒเคฎ เค•े เคธเคฎूเคน เคœो เคช्เคฐाเค‡เคฎเคฐी เค•ी เคฌเคจเคจे เค•ी เคฏोเค—्เคฏเคคा เคฐเค–เคคे เคนैं (Unique เคนोเคคे เคนैं), เค•ैंเคกिเคกेเคŸ เค•ी เค•เคนเคฒाเคคे เคนैं।
    • Composite Key: เคœเคฌ เค•िเคธी เคŸेเคฌเคฒ เคฎें เค•ोเคˆ เคเค• เค•ॉเคฒเคฎ เค…เค•ेเคฒे เคฐिเค•ॉเคฐ्เคก เค•ी เคฏूเคจीเค• เคชเคนเคšाเคจ เคจเคนीं เค•เคฐ เคชाเคคा, เคคเคฌ เคฆो เคฏा เคฆो เคธे เค…เคงिเค• เค•ॉเคฒเคฎ्เคธ เค•ो เคฎिเคฒाเค•เคฐ เคเค• เคช्เคฐाเค‡เคฎเคฐी เค•ी เคฌเคจाเคˆ เคœाเคคी เคนै, เคœिเคธे เค•เคฎ्เคชोเคœिเคŸ เค•ी เค•เคนเคคे เคนैं।

    6. SQL (Structured Query Language) เคเคตं Commands เค•े เคช्เคฐเค•ाเคฐ

    SQL (เคธ्เคŸ्เคฐเค•्เคšเคฐ्เคก เค•्เคตेเคฐी เคฒैंเค—्เคตेเคœ) เคกेเคŸाเคฌेเคธ เคธे เคฌाเคคเคšीเคค เค•เคฐเคจे (เค•เคฎ्เคฏूเคจिเค•ेเคŸ เค•เคฐเคจे) เค•ी เคเค• เคฎाเคจเค• เคญाเคทा (Standard Language) เคนै। เค‡เคธเค•ा เค‰เคชเคฏोเค— เคฐिเคฒेเคถเคจเคฒ เคกेเคŸाเคฌेเคธ เคฎें เคŸेเคฌเคฒ्เคธ เคฌเคจाเคจे, เคกेเคŸा เค‡เคจ्เคธเคฐ्เคŸ เค•เคฐเคจे, เคกिเคฒीเคŸ เค•เคฐเคจे เคฏा เคธเคฐ्เคš เค•เคฐเคจे เค•े เคฒिเค เค•िเคฏा เคœाเคคा เคนै। SQL เค•เคฎांเคก्เคธ เค•ो เค‰เคจเค•े เค•ाเคฐ्เคฏों เค•े เค†เคงाเคฐ เคชเคฐ เคฎुเค–्เคฏ เคฐूเคช เคธे เคจिเคฎ्เคจเคฒिเค–िเคค เคถ्เคฐेเคฃिเคฏों เคฎें เคตिเคญाเคœिเคค เค•िเคฏा เค—เคฏा เคนै:

    • ๐Ÿ›ก️ 1. DDL (Data Definition Language): เค‡เคธเค•ा เค‰เคชเคฏोเค— เคกेเคŸाเคฌेเคธ เค•ी เคธंเคฐเคšเคจा (Structure เคฏा Schema) เค•ो เคกिเคœाเค‡เคจ เค•เคฐเคจे เค•े เคฒिเค เคนोเคคा เคนै।
      เค•เคฎांเคก्เคธ: CREATE (เคฌเคจाเคจा), ALTER (เคฌเคฆเคฒाเคต), DROP (เคชूเคฐी เคคเคฐเคน เคนเคŸाเคจा), TRUNCATE (เค•ेเคตเคฒ เคกेเคŸा เคธाเคซ เค•เคฐเคจा)
    • ✍️ 2. DML (Data Manipulation Language): เค‡เคธเค•ा เค‰เคชเคฏोเค— เคŸेเคฌเคฒ्เคธ เค•े เค…ंเคฆเคฐ เคฎौเคœूเคฆ เคกेเคŸा เคฎें เคซेเคฐเคฌเคฆเคฒ เค•เคฐเคจे เค•े เคฒिเค เคนोเคคा เคนै।
      เค•เคฎांเคก्เคธ: INSERT (เคจเคฏा เคกेเคŸा เคœोเฅœเคจा), UPDATE (เคธंเคถोเคงिเคค เค•เคฐเคจा), DELETE (เคนเคŸाเคจा)
    • ๐Ÿ” 3. DQL (Data Query Language): เค‡เคธเค•ा เค‰เคชเคฏोเค— เคกेเคŸाเคฌेเคธ เคธे เค†เคตเคถ्เคฏเค•เคคाเคจुเคธाเคฐ เคกेเคŸा เค•ो เคขूंเคขเค•เคฐ เคฌाเคนเคฐ เคจिเค•ाเคฒเคจे (Retrieve) เค•े เคฒिเค เคนोเคคा เคนै।
      เค•เคฎांเคก: SELECT
    • ๐Ÿ” 4. DCL (Data Control Language): เค‡เคธเค•ा เค‰เคชเคฏोเค— เคกेเคŸाเคฌेเคธ เค•ी เคธुเคฐเค•्เคทा เค”เคฐ เคฏूเคœเคฐ्เคธ เค•ो เค…เคจुเคฎเคคि (Permissions) เคฆेเคจे เคฏा เคตाเคชเคธ เคฒेเคจे เค•े เคฒिเค เคนोเคคा เคนै।
      เค•เคฎांเคก्เคธ: GRANT (เค…เคจुเคฎเคคि เคฆेเคจा), REVOKE (เค…เคจुเคฎเคคि เค›ीเคจเคจा)
    • ๐Ÿ’ผ 5. TCL (Transaction Control Language): เค‡เคธเค•ा เค‰เคชเคฏोเค— เคกेเคŸाเคฌेเคธ เค•े เคญीเคคเคฐ เคนोเคจे เคตाเคฒे เคฒेเคจ-เคฆेเคจ (Transactions) เค•ो เคช्เคฐเคฌंเคงिเคค เค•เคฐเคจे เค•े เคฒिเค เคนोเคคा เคนै।
      เค•เคฎांเคก्เคธ: COMMIT (เคนเคฎेเคถा เค•े เคฒिเค เคธेเคต เค•เคฐเคจा), ROLLBACK (เค—เคฒเคคी เคนोเคจे เคชเคฐ เคชीเค›े เคœाเคจा), SAVEPOINT

    7. Normalization & ACID Properties เค•्เคฏा เคนैं?

    Normalization (เคจॉเคฐ्เคฎเคฒाเค‡เคœेเคถเคจ): เคกेเคŸाเคฌेเคธ เคกिเคœाเค‡เคจ เค•เคฐเคคे เคธเคฎเคฏ เคŸेเคฌเคฒ्เคธ เค•ो เค‡เคธ เคช्เคฐเค•ाเคฐ เคต्เคฏเคตเคธ्เคฅिเคค เค•เคฐเคจे เค•ी เคช्เคฐเค•्เคฐिเคฏा เคœिเคธเคธे Data Redundancy (เคกेเคŸा เค•ा เคฌाเคฐ-เคฌाเคฐ เคฆोเคนเคฐाเคต) เค•เคฎ เคธे เค•เคฎ เคนो เคธเค•े, เคจॉเคฐ्เคฎเคฒाเค‡เคœेเคถเคจ เค•เคนเคฒाเคคी เคนै। เค‡เคธเค•े เคตिเคญिเคจ्เคจ เคšเคฐเคฃ เคนोเคคे เคนैं เคœिเคจ्เคนें 1NF, 2NF, 3NF เค”เคฐ BCNF เค•เคนा เคœाเคคा เคนै।

    ๐Ÿ’Ž ACID Properties (เคฒेเคจ-เคฆेเคจ เค•े เคšाเคฐ เค•เฅœे เคจिเคฏเคฎ)

    เคกेเคŸाเคฌेเคธ เคฎें เค•िเคธी เคญी เคŸ्เคฐांเคœेเค•्เคถเคจ (เคœैเคธे เคฌैंเค• เคธे เคชैเคธे เค•เคŸเคจा) เค•ो เคธเคซเคฒ เค”เคฐ เคถुเคฆ्เคง เคฌเคจाเค เคฐเค–เคจे เค•े เคฒिเค เค‡เคจ เคšाเคฐ เคจिเคฏเคฎों เค•ा เคชाเคฒเคจ เคนोเคจा เค…เคจिเคตाเคฐ्เคฏ เคนै:

    • A - Atomicity (เคชเคฐเคฎाเคฃुเค•เคคा): เคฏा เคคो เคชूเคฐा เคŸ्เคฐांเคœेเค•्เคถเคจ เคธเคซเคฒ เคนोเค—ा เคฏा เคซिเคฐ เคฌिเคฒ्เค•ुเคฒ เคจเคนीं เคนोเค—ा (All or Nothing)। เคเคธा เค•เคญी เคจเคนीं เคนो เคธเค•เคคा เค•ि เค†เคชเค•े เค–ाเคคे เคธे เคชैเคธे เค•เคŸ เคœाเคं เค”เคฐ เคธाเคฎเคจे เคตाเคฒे เค•ो เคจ เคฎिเคฒें।
    • C - Consistency (เค…เคธंเค—เคคिเคนीเคจเคคा): เคŸ्เคฐांเคœेเค•्เคถเคจ เคนोเคจे เคธे เคชเคนเคฒे เค”เคฐ เคŸ्เคฐांเคœेเค•्เคถเคจ เคชूเคฐा เคนोเคจे เค•े เคฌाเคฆ เคกेเคŸाเคฌेเคธ เค•ा เค•ुเคฒ เคฌैเคฒेंเคธ เค”เคฐ เคจिเคฏเคฎ เคนเคฎेเคถा เคถुเคฆ्เคง เคฐเคนเคจे เคšाเคนिเค।
    • I - Isolation (เคชृเคฅเค•เค•เคฐเคฃ): เคเค• เคธเคฎเคฏ เคฎें เคนोเคจे เคตाเคฒे เค•เคˆ เคŸ्เคฐांเคœेเค•्เคถเคจ เคเค•-เคฆूเคธเคฐे เค•े เค•ाเคฎ เคฎें เคฐुเค•ाเคตเคŸ เคจเคนीं เคฌเคจเคจे เคšाเคนिเค; เคธเคฌ เค…เคฒเค—-เค…เคฒเค— เคธ्เคตเคคंเคค्เคฐ เคฐूเคช เคธे เคช्เคฐोเคธेเคธ เคนोเคคे เคนैं।
    • D - Durability (เคธ्เคฅाเคฏिเคค्เคต): เคเค• เคฌाเคฐ เคฏเคฆि เคŸ्เคฐांเคœेเค•्เคถเคจ เคธเคซเคฒ (Commit) เคนो เค—เคฏा, เคคो เคฌिเคœเคฒी เคœाเคจे เคฏा เคธเคฐ्เคตเคฐ เค•्เคฐैเคถ เคนोเคจे เคชเคฐ เคญी เคตเคน เคกेเคŸा เค•เคญी เคกिเคฒीเคŸ เคจเคนीं เคนोเค—ा, เคตเคน เคธिเคธ्เคŸเคฎ เคฎें เคนเคฎेเคถा เค•े เคฒिเค เคธुเคฐเค•्เคทिเคค เคฐเคนेเค—ा।

    8. DBMS เคฌเคจाเคฎ เคชाเคฐंเคชเคฐिเค• File System

    เคตिเคถेเคทเคคा (Feature) เคชाเคฐंเคชเคฐिเค• File System เค†เคงुเคจिเค• DBMS เคธॉเคซ्เคŸเคตेเคฏเคฐ
    เคกेเคŸा เคธुเคฐเค•्เคทा (Security) เคฌเคนुเคค เค•เคฎ (เค•ोเคˆ เคญी เคซाเค‡เคฒ เค–ोเคฒ เคธเค•เคคा เคนै)। เค…เคค्เคฏเคงिเค• เค‰เคš्เคš เคธुเคฐเค•्เคทा (เคฏूเคœเคฐ เค†เคˆเคกी, เคชाเคธเคตเคฐ्เคก เค”เคฐ เคฐोเคฒ เค†เคงाเคฐिเคค เคธुเคฐเค•्เคทा)।
    เคกेเคŸा เคฆोเคนเคฐाเคต (Redundancy) เคฌเคนुเคค เค…เคงिเค• (เคเค• เคนी เคจाเคฎ เค•ी เค•เคˆ เคซाเค‡เคฒें เคฌเคจ เคœाเคคी เคนैं)। เคฌเคนुเคค เค•เคฎ (เคจॉเคฐ्เคฎเคฒाเค‡เคœेเคถเคจ เคฆ्เคตाเคฐा เคฆोเคนเคฐाเคต เค•ो เคชूเคฐी เคคเคฐเคน เคฐोเค•ा เคœाเคคा เคนै)।
    เคกेเคŸा เคธเคฐ्เคšिंเค— เค•ी เคธ्เคชीเคก เคงीเคฎी (เคฎैเคจ्เคฏुเค…เคฒ เคฏा เคชूเคฐी เคกिเคธ्เค• เค–ंเค—ाเคฒเคจी เคชเฅœเคคी เคนै)। เค…เคค्เคฏเคงिเค• เคคीเคต्เคฐ (เค‡ंเคกेเค•्เคธिंเค— เค”เคฐ SQL เค•्เคตेเคฐी เคฆ्เคตाเคฐा เคธेเค•ंเคกों เคฎें เค–ोเคœ)।
    เคฌैเค•เค…เคช เค”เคฐ เคฐिเค•เคตเคฐी เค•เค िเคจ เค”เคฐ เคœเคŸिเคฒ เคช्เคฐเค•्เคฐिเคฏा (เคฎैเคจ्เคฏुเค…เคฒ เค•ॉเคชी เค•เคฐเคจा)। เคชूเคฐी เคคเคฐเคน เค‘เคŸोเคฎैเคŸिเค• เคฌैเค•เค…เคช เค”เคฐ เค•्เคฐैเคถ เคฐिเค•เคตเคฐी เคŸूเคฒ्เคธ เค‰เคชเคฒเคฌ्เคง।

    9. 20 เคฎเคนเคค्เคตเคชूเคฐ्เคฃ เคตเคจ-เคฒाเค‡เคจเคฐ เคช्เคฐเคถ्เคจोเคค्เคคเคฐी (20 Essential One-Liners)

    1. DBMS เค•ा เคชूเคฐा เคจाเคฎ เค•्เคฏा เคนोเคคा เคนै? ➔ Database Management System.
    2. เคฐिเคฒेเคถเคจเคฒ เคกेเคŸाเคฌेเคธ เคฎॉเคกเคฒ (RDBMS) เค•ा เคœเคจเค• เค•िเคธे เคฎाเคจा เคœाเคคा เคนै? ➔ เคกॉ. เคเคกเค—เคฐ เคเคซ. เค•ॉเคก (E.F. Codd) เค•ो।
    3. เคกेเคŸाเคฌेเคธ เคฎें เคฐो (Row) เค•ो เค”เคฐ เค•िเคธ เคคเค•เคจीเค•ी เคจाเคฎ เคธे เคœाเคจा เคœाเคคा เคนै? ➔ Record เคฏा Tuple.
    4. เคกेเคŸाเคฌेเคธ เคŸेเคฌเคฒ เค•े เค•ॉเคฒเคฎ (Column) เค•ो เค”เคฐ เค•्เคฏा เค•เคนเคคे เคนैं? ➔ Field เคฏा Attribute.
    5. เคเคธी เค•ुंเคœी (Key) เคœो เคŸेเคฌเคฒ เค•े เคช्เคฐเคค्เคฏेเค• เคฐिเค•ॉเคฐ्เคก เค•ी เคตिเคถिเคท्เคŸ เค”เคฐ เคฏूเคจीเค• เคชเคนเคšाเคจ เค•เคฐเคคी เคนै? ➔ Primary Key.
    6. เคช्เคฐाเค‡เคฎเคฐी เค•ी เค•ी เคฆो เคธเคฌเคธे เคฎुเค–्เคฏ เคตिเคถेเคทเคคाเคं เค•्เคฏा เคนैं? ➔ เคฏเคน เค•เคญी Duplicate เคจเคนीं เคนो เคธเค•เคคी เค”เคฐ เค•เคญी NULL (เค–ाเคฒी) เคจเคนीं เคนो เคธเค•เคคी।
    7. เคฆो เคŸेเคฌเคฒ्เคธ เค•े เคฌीเคš เคธंเคฌंเคง (Relationship) เคธ्เคฅाเคชिเคค เค•เคฐเคจे เคตाเคฒी เค•ुंเคœी เค•्เคฏा เค•เคนเคฒाเคคी เคนै? ➔ Foreign Key (เคซॉเคฐेเคจ เค•ी)।
    8. เคกेเคŸाเคฌेเคธ เคธे เคฌाเคคเคšीเคค เค•เคฐเคจे เค•े เคฒिเค เค•िเคธ เคธ्เคŸैเคฃ्เคกเคฐ्เคก เคฒैंเค—्เคตेเคœ เค•ा เค‰เคชเคฏोเค— เค•िเคฏा เคœाเคคा เคนै? ➔ SQL (Structured Query Language).
    9. เคกेเคŸा เค•े เคฌाเคฐे เคฎें เคกेเคŸा เคธ्เคŸोเคฐ เค•เคฐเคจे เคตाเคฒी เคธंเคฐเคšเคจा (Data about Data) เค•ो เค•्เคฏा เค•เคนเคคे เคนैं? ➔ Metadata (Data Dictionary เคฎें เคธेเคต)।
    10. เคกेเคŸाเคฌेเคธ เคฎें เคเค• เคนी เคกेเคŸा เค•े เคฌाเคฐ-เคฌाเคฐ เคฐिเคชीเคŸ เคนोเคจे เค•ी เคธเคฎเคธ्เคฏा เค•ो เค•्เคฏा เค•เคนเคคे เคนैं? ➔ Data Redundancy (เคกेเคŸा เคฆोเคนเคฐाเคต)।
    11. เคกेเคŸाเคฌेเคธ เคฎें เคกेเคŸा เคฆोเคนเคฐाเคต (Redundancy) เค•ो เค•เคฎ เค•เคฐเคจे เค•ी เคช्เคฐเค•्เคฐिเคฏा เค•ो เค•्เคฏा เค•เคนเคคे เคนैं? ➔ Normalization (เคจॉเคฐ्เคฎเคฒाเค‡เคœेเคถเคจ)।
    12. SQL เค•ी CREATE, ALTER เค”เคฐ DROP เค•เคฎांเคก्เคธ เค•िเคธ เค•ैเคŸेเค—เคฐी เคฎें เค†เคคी เคนैं? ➔ DDL (Data Definition Language).
    13. SQL เค•ी INSERT, UPDATE เค”เคฐ DELETE เค•เคฎांเคก्เคธ เค•िเคธ เคญाเคทा เค•ा เคญाเค— เคนैं? ➔ DML (Data Manipulation Language).
    14. เคกेเคŸाเคฌेเคธ เคธे เคกेเคŸा เค•ो เคขूंเคขเค•เคฐ เคฌाเคนเคฐ เคจिเค•ाเคฒเคจे (Retrieve) เค•े เคฒिเค เค•िเคธ เค•เคฎांเคก เค•ा เคช्เคฐเคฏोเค— เคนोเคคा เคนै? ➔ SELECT Command (DQL).
    15. เคกेเคŸाเคฌेเคธ เค•ो เคชूเคฐी เคคเคฐเคน เคธुเคฐเค•्เคทिเคค เคฐเค–เคจे เค”เคฐ เคฎैเคจेเคœ เค•เคฐเคจे เคตाเคฒे เคต्เคฏเค•्เคคि เค•ो เค•्เคฏा เค•เคนเคคे เคนैं? ➔ DBA (Database Administrator).
    16. เคŸ्เคฐांเคœेเค•्เคถเคจ เค•ो เคนเคฎेเคถा เค•े เคฒिเค เคกेเคŸाเคฌेเคธ เคฎें เคธुเคฐเค•्เคทिเคค เคธेเคต เค•เคฐเคจे เคตाเคฒी เค•เคฎांเคก? ➔ COMMIT Command (TCL).
    17. เค—เคฒเคคी เคนोเคจे เคชเคฐ เคŸ्เคฐांเคœेเค•्เคถเคจ เค•ो เคฐเคฆ्เคฆ เค•เคฐเค•े เคชुเคฐाเคจी เคธ्เคฅिเคคि เคฎें เคตाเคชเคธ เคฒौเคŸเคจे เคตाเคฒी เค•เคฎांเคก? ➔ ROLLBACK Command.
    18. เคฒेเคจเคฆेเคจ เค•ो เคถुเคฆ्เคง เคฌเคจाเค เคฐเค–เคจे เคตाเคฒे เคจिเคฏเคฎों เค•े เคธเคฎूเคน เค•ो เคธंเค•्เคทेเคช เคฎें เค•्เคฏा เค•เคนเคคे เคนैं? ➔ ACID Properties.
    19. MySQL, Oracle Database เค”เคฐ PostgreSQL เค•िเคธเค•े เค‰เคฆाเคนเคฐเคฃ เคนैं? ➔ RDBMS เคธॉเคซ्เคŸเคตेเคฏเคฐ เค•े।
    20. เคฆो เคฏा เค…เคงिเค• เค•ॉเคฒเคฎ्เคธ เค•ो เคฎिเคฒाเค•เคฐ เคฌเคจाเคˆ เค—เคˆ เคตिเคถेเคท เคช्เคฐाเค‡เคฎเคฐी เค•ी เค•्เคฏा เค•เคนเคฒाเคคी เคนै? ➔ Composite Key.

    DBMS Revision Flashcards

    เค‰เคค्เคคเคฐ เคฆेเค–เคจे เค•े เคฒिเค เค•ाเคฐ्เคก เคชเคฐ เค•्เคฒिเค• เค•เคฐें।

    Question (เคช्เคฐเคถ्เคจ)
    Loading DBMS Flashcard Layout System...
    Correct Answer (เคธเคนी เค‰เคค्เคคเคฐ)
    ...
    ๐Ÿง  Memory Trick ...
    0 / 0

    12. เคฎเคนเคค्เคตเคชूเคฐ्เคฃ เค…เคญ्เคฏाเคธ เคช्เคฐเคถ्เคจोเคค्เคคเคฐी (High-Value MCQs)

    Q1. DBMS เค•ा เคชूเคฐा เคจाเคฎ (Full Form) เคจिเคฎ्เคจเคฒिเค–िเคค เคฎें เคธे เค•्เคฏा เคนै?

    (A) Data Backup Management System  |  (B) Database Management System  |  (C) Database Memory System  |  (D) Digital Base Management System
    เคธเคนी เค‰เคค्เคคเคฐ: (B) Database Management System
    เคธ्เคชเคท्เคŸीเค•เคฐเคฃ: เคฏเคน เคเค• เคชूเคฐ्เคฃ เคธॉเคซ्เคŸเคตेเคฏเคฐ เคธूเคŸ เคนै เคœो เคกेเคŸाเคฌेเคธ เค•े เคธเคฎเค—्เคฐ เคธंเคšाเคฒเคจ เค•ो เคช्เคฐเคฌंเคงिเคค เค•เคฐเคคा เคนै।

    Q2. SQL เค•ा เคชूเคฐा เคจाเคฎ เค•्เคฏा เคนोเคคा เคนै?

    (A) System Query Language  |  (B) Secure Query Language  |  (C) Structured Query Language  |  (D) Standard Question Language
    เคธเคนी เค‰เคค्เคคเคฐ: (C) Structured Query Language
    เคธ्เคชเคท्เคŸीเค•เคฐเคฃ: เคฐिเคฒेเคถเคจเคฒ เคกेเคŸाเคฌेเคธ เคธे เคกेเคŸा เคฐिเคŸ्เคฐीเคต เคฏा เคฎॉเคกिเคซाเคˆ เค•เคฐเคจे เค•े เคฒिเค เคช्เคฐเคฏुเค•्เคค เคนोเคจे เคตाเคฒी เคฏเคน เคธ्เคŸैंเคกเคฐ्เคก เค•ंเคช्เคฏूเคŸเคฐ เคญाเคทा เคนै।

    Q3. เคช्เคฐाเค‡เคฎเคฐी เค•ी (Primary Key) เค•ी เคธเคฌเคธे เคฎुเค–्เคฏ เคตिเคถेเคทเคคा เคจिเคฎ्เคจเคฒिเค–िเคค เคฎें เคธे เค•्เคฏा เคนै?

    (A) เค‡เคธเคฎें เคกुเคช्เคฒीเค•ेเคŸ เคกेเคŸा เคนो เคธเค•เคคा เคนै  |  (B) เคฏเคน เคชूเคฐी เคคเคฐเคน เคธे เคฏूเคจीเค• เค†เค‡เคกेंเคŸिเคซाเคฏเคฐ เคนोเคคी เคนै เค”เคฐ NULL เคจเคนीं เคนो เคธเค•เคคी  |  (C) เคฏเคน เค–ाเคฒी เค›ोเคก़ी เคœा เคธเค•เคคी เคนै  |  (D) เคฏเคน เค•ेเคตเคฒ เคŸेเค•्เคธ्เคŸ เคธ्เคŸोเคฐ เค•เคฐเคคी เคนै
    เคธเคนी เค‰เคค्เคคเคฐ: (B) เคฏเคน เคชूเคฐी เคคเคฐเคน เคธे เคฏूเคจीเค• เค†เค‡เคกेंเคŸिเคซाเคฏเคฐ เคนोเคคी เคนै เค”เคฐ NULL เคจเคนीं เคนो เคธเค•เคคी।

    Q4. เคฐिเคฒेเคถเคจเคฒ เคกेเคŸाเคฌेเคธ เคฎैเคจेเคœเคฎेंเคŸ เคธिเคธ्เคŸเคฎ (RDBMS) เค•ी เคŸेเคฌเคฒ เคฎें 'Row' (เค•्เคทैเคคिเคœ เคฐेเค–ा) เค•ो เค•्เคฏा เค•เคนเคคे เคนैं?

    (A) Field (B) Record / Tuple (C) Cell (D) Attribute

    เค‰เคค्เคคเคฐ: (B) Record / Tuple।

    Q5. เคกेเคŸाเคฌेเคธ เค•े เคธंเคฆเคฐ्เคญ เคฎें 'Column' เค•ो เคคเค•เคจीเค•ी เคฐूเคช เคธे เค•िเคธ เคจाเคฎ เคธे เคœाเคจा เคœाเคคा เคนै?

    (A) Record (B) Tuple (C) Field / Attribute (D) Key

    เค‰เคค्เคคเคฐ: (C) Field / Attribute।

    Q6. SQL เคฎें 'SELECT' เค•เคฎांเคก เคจिเคฎ्เคจเคฒिเค–िเคค เคฎें เคธे เค•िเคธ เคถ्เคฐेเคฃी (Category) เค•ा เคญाเค— เคนै?

    (A) DDL (B) DML (C) DQL (Data Query Language) (D) DCL

    เค‰เคค्เคคเคฐ: (C) DQL (Data Query Language)।

    Q7. เคจเคฏा เคกेเคŸाเคฌेเคธ เคฏा เคจเคˆ เคŸेเคฌเคฒ เคฌเคจाเคจे เค•े เคฒिเค เคช्เคฐเคฏुเค•्เคค เคนोเคจे เคตाเคฒी 'CREATE' เค•เคฎांเคก เค•िเคธ เคถ्เคฐेเคฃी เค•ी เคนै?

    (A) DML (B) DDL (Data Definition Language) (C) TCL (D) DCL

    เค‰เคค्เคคเคฐ: (B) DDL (Data Definition Language)।

    Q8. 'Father of Relational Database' เค•े เคจाเคฎ เคธे เคเคคिเคนाเคธिเค• เคฐूเคช เคธे เค•िเคธे เคœाเคจा เคœाเคคा เคนै?

    (A) เคฌिเคฒ เค—ेเคŸ्เคธ (B) เคˆ.เคเคซ. เค•ॉเคก (Edgar F. Codd) (C) เคกेเคจिเคธ เคฐिเคšी (D) เคŸिเคฎ เคฌเคฐ्เคจเคฐ्เคธ-เคฒी

    เค‰เคค्เคคเคฐ: (B) เคˆ.เคเคซ. เค•ॉเคก (Edgar F. Codd)।

    Q9. เคธเคฎเค—्เคฐ เคกेเคŸाเคฌेเคธ เค•ी เคธुเคฐเค•्เคทा, เคชเคฐเคซॉเคฐ्เคฎेंเคธ เคฎॉเคจिเคŸเคฐिंเค— เค”เคฐ เคฌैเค•เค…เคช เค•ा เคช्เคฐเคฌंเคงเคจ เค•เคฐเคจे เคตाเคฒा เคตिเคถेเคทเคœ्เคž เค•ौเคจ เคนै?

    (A) เคธिเคธ्เคŸเคฎ เคŸेเคธ्เคŸเคฐ (B) เคกेเคŸाเคฌेเคธ เคเคกเคฎिเคจिเคธ्เคŸ्เคฐेเคŸเคฐ (DBA) (C) เคกेเคŸा เค‘เคชเคฐेเคŸเคฐ (D) เค•ोเคกเคฐ

    เค‰เคค्เคคเคฐ: (B) เคกेเคŸाเคฌेเคธ เคเคกเคฎिเคจिเคธ्เคŸ्เคฐेเคŸเคฐ (DBA)।

    Q10. เค•िเคธी เคกेเคŸाเคฌेเคธ เคฎें 'Data Redundancy' เค•ा เค•्เคฏा เคตाเคธ्เคคเคตिเค• เค…เคฐ्เคฅ เคนोเคคा เคนै?

    (A) เคกेเคŸा เค•ा เคฒॉเคธ เคนो เคœाเคจा (B) เคเค• เคนी เคกेเคŸा เค•ा เคฌाเคฐ-เคฌाเคฐ เคจिเคฐเคฐ्เคฅเค• เคธ्เคŸोเคฐ เคนोเคจा (C) เคกेเคŸा เค•เคฐเคช्เคŸ เคนोเคจा (D) เค‡เคจเคฎें เคธे เค•ोเคˆ เคจเคนीं

    เค‰เคค्เคคเคฐ: (B) เคเค• เคนी เคกेเคŸा เค•ा เคฌाเคฐ-เคฌाเคฐ เคจिเคฐเคฐ्เคฅเค• เคธ्เคŸोเคฐ เคนोเคจा।

    11. เคฎเคนเคค्เคตเคชूเคฐ्เคฃ เค…เค•्เคธเคฐ เคชूเค›े เคœाเคจे เคตाเคฒे เคช्เคฐเคถ्เคจ (FAQs)

    Q1. DBMS เค•्เคฏा เคนै เค”เคฐ เคฏเคน เค•्เคฏों เค†เคตเคถ्เคฏเค• เคนै?
    เค‰เคค्เคคเคฐ: DBMS (เคกेเคŸाเคฌेเคธ เคฎैเคจेเคœเคฎेंเคŸ เคธिเคธ्เคŸเคฎ) เคเค• เคธॉเคซ्เคŸเคตेเคฏเคฐ เคธिเคธ्เคŸเคฎ เคนै เคœो เคฌเคก़ी เคฎाเคค्เคฐा เคฎें เคกेเคŸा เค•ो เคต्เคฏเคตเคธ्เคฅिเคค เคฐूเคช เคธे เคธ्เคŸोเคฐ, เค…เคชเคกेเคŸ, เคกिเคฒीเคŸ เค”เคฐ เคฐिเคŸ्เคฐीเคต เค•เคฐเคจे เค•ी เคธुเคตिเคงा เคฆेเคคा เคนै। เคฏเคน เคกेเคŸा เคฆोเคนเคฐाเคต เค•ो เคธเคฎाเคช्เคค เค•เคฐ เคธुเคฐเค•्เคทा เค”เคฐ เค—เคคि เคฌเคข़ाเคคा เคนै।

    Q2. RDBMS เค”เคฐ เคธाเคงाเคฐเคฃ DBMS เคฎें เค•्เคฏा เค…ंเคคเคฐ เคนोเคคा เคนै?
    เค‰เคค्เคคเคฐ: DBMS เคฎें เคกेเคŸा เค•ो เคซाเค‡เคฒों เคฏा เคนिเคฏเคฐाเคฐ्เค•ीเค•เคฒ เคฐूเคช เคฎें เคฐเค–ा เคœा เคธเค•เคคा เคนै, เคœเคฌเค•ि RDBMS (Relational DBMS) เคฎें เคชूเคฐा เคกेเคŸा เค•เคก़े เคจिเคฏเคฎों เค•े เคคเคนเคค เคฐो (Rows) เค”เคฐ เค•ॉเคฒเคฎ (Columns) เค•े เคฎाเคง्เคฏเคฎ เคธे เคฌเคจी เคŸेเคฌเคฒ्เคธ เค•े เคฐूเคช เคฎें เคต्เคฏเคตเคธ्เคฅिเคค เคนोเคคा เคนै।

    Q3. SQL เคฎें DDL เค”เคฐ DML เคฎें เค•्เคฏा เค…ंเคคเคฐ เคนै?
    เค‰เคค्เคคเคฐ: DDL (Data Definition Language) เค•ा เค‰เคชเคฏोเค— เคŸेเคฌเคฒ เค•ा เคขांเคšा/เคธ्เคŸ्เคฐเค•्เคšเคฐ (เคœैเคธे CREATE, ALTER) เคฌเคจाเคจे เค•े เคฒिเค เคนोเคคा เคนै, เคœเคฌเค•ि DML (Data Manipulation Language) เค•ा เค‰เคชเคฏोเค— เคŸेเคฌเคฒ เค•े เค…ंเคฆเคฐ เคฎौเคœूเคฆ เคกेเคŸा เค•ो เคธंเคถोเคงिเคค (เคœैเคธे INSERT, UPDATE, DELETE) เค•เคฐเคจे เค•े เคฒिเค เคนोเคคा เคนै।

    Q4. เคกेเคŸाเคฌेเคธ เคฎें Primary Key เค”เคฐ Foreign Key เค•ी เค•्เคฏा เค‰เคชเคฏोเค—िเคคा เคนै?
    เค‰เคค्เคคเคฐ: เคช्เคฐाเค‡เคฎเคฐी เค•ी เคŸेเคฌเคฒ เค•े เคช्เคฐเคค्เคฏेเค• เคฐिเค•ॉเคฐ्เคก เค•ो เคตिเคถिเคท्เคŸ เคชเคนเคšाเคจ เคฆेเคคी เคนै เคคाเค•ि เคตเคน เคกुเคช्เคฒीเค•ेเคŸ เคจ เคนो เคธเค•े। เคซॉเคฐेเคจ เค•ी เคฆो เค…เคฒเค—-เค…เคฒเค— เคŸेเคฌเคฒ्เคธ เค•ो เค†เคชเคธ เคฎें เคœोเคก़เค•เคฐ เค‰เคจเค•े เคฌीเคš เคธเคฎ्เคฌเคจ्เคง เคธ्เคฅाเคชिเคค เค•เคฐเคคी เคนै।

    Q5. Normalization (เคจॉเคฐ्เคฎเคฒाเค‡เคœेเคถเคจ) เค•्เคฏा เค•ाเคฎ เค•เคฐเคคा เคนै?
    เค‰เคค्เคคเคฐ: เคฏเคน เคกेเคŸाเคฌेเคธ เค•ी เคŸेเคฌเคฒ्เคธ เค•ो เคเค• เค—เคฃिเคคीเคฏ เค”เคฐ เคคाเคฐ्เค•िเค• เคธंเคฐเคšเคจा เคฎें เคตिเคญाเคœिเคค เค•เคฐเคคा เคนै เคคाเค•ि เคกेเคŸाเคฌेเคธ เคฎें เคธे เค—ैเคฐ-เคœเคฐूเคฐी เคกुเคช्เคฒीเค•ेเคŸ เคฐिเค•ॉเคฐ्เคก्เคธ (Redundancy) เค•ो เคนเคŸाเคฏा เคœा เคธเค•े เค”เคฐ เคฎेเคฎोเคฐी เคฌเคšाเคˆ เคœा เคธเค•े।

    ๐Ÿ”— Related Computer Awareness Notes (Topical Links)

    เค…เคชเคจी เคชเคฐीเค•्เคทा เค•ी เคคैเคฏाเคฐी เค•ो เคธंเคชूเคฐ्เคฃ เคฌเคจाเคจे เค•े เคฒिเค เคนเคฎाเคฐे เค…เคจ्เคฏ เคฎเคนเคค्เคตเคชूเคฐ्เคฃ เค•ंเคช्เคฏूเคŸเคฐ เคจोเคŸ्เคธ เคญी เค…เคตเคถ्เคฏ เคชเคข़ें:

    เคตिเคธ्เคคृเคค เคคैเคฏाเคฐी เค”เคฐ เคซ्เคฐी เคฎॉเค• เคŸेเคธ्เคŸ เค•े เคฒिเค เคนเคฎाเคฐी เคเคช เคกाเค‰เคจเคฒोเคก เค•เคฐें: Toppers Adda App